Terug naar index Archief

Terug naar de Draaikolk, webplek voor mensen die hun partner hebben verloren

Inhoud van de 1e jaargang nr. 12 - september 1999

Van de redactie: De zomer bijna voorbij...

Op het moment dat ik dit schrijf is het druilerig buiten. Druilerig en somber. De droogte en hitte van de afgelopen zomermaanden hebben versneld voor herfstbladeren gezorgd en de nazomer ziet er nu dus al herfstig uit. De zomer is al bijna weer voorbij, de door mijn vrouw altijd zo met zorg omringde hortensia's in mijn tuin bloeien ondanks de droogte toch nog redelijk uitbundig en dat allemaal levert bij mij ambivalente gevoelens op. Zoveel tegenstrijdigheden, dat ik er een beetje van slag door raak. Aan de ene kant vind ik het niet erg dat de zomer bijna voorbij is. De zomer met zijn voor mij zo sterke herinneringen. Met mijn en haar verjaardag, vakantieherinneringen en nog een paar moeilijke momenten. Maar de herfst kan zich in een prachtige gouden gloed hullen als in een sprookje. Daar zou je van kunnen genieten. De herfst als overgang tussen twee moeilijke perioden? Misschien. Maar ik zal net zo goed de herfstwandelingen met haar missen. Het enthousiasme waarmee ze de prachtigste macro-opnamen van paddestoelen maakte of van het ragfijne spinneweb met de door de zon beschenen douwdruppels als kleine diamantjes.

En herfst betekent ook dat we de winter tegemoet gaan en dat is ook niet direct een periode waar ik halsreikend naar uitzie. Als ik dit zo schrijf bedenk ik me, dat er eigenlijk geen enkele maand, geen enkel seizoen zonder moeilijke momenten zal zijn. Altijd is er wel een herinnering die sterk aan dat ene moment in die ene maand verbonden is. Toch? Het leven is niet in te delen in gemakkelijke en moeilijke momenten, ook al probeert je geest dat wel onbewust te doen.

Daarom is het dus niet goed om steeds maar weer zo somber vooruit te kijken in het jaar. Leef de dag alsof het je laatste is om blij te zijn: ik wil dat nog wel eens vergeten, maar het kan een goede leidraad zijn. In deze editie besteed ik enige aandacht aan de problematiek van de mensen om je heen. Hoe gaan die om met je verlies, jouw verdriet en pijn? Naast enkele gedichten die, denk ik, herkenbaar voor lotgenoten aangeven waar het om gaat, ook een artikel over een lotgenoot die er een boek over heeft geschreven. Ik kreeg van een vriendin een krantenartikel uit het dagblad Trouw, waarin deze lotgenoot aan het woord komt. Ik hoop dat het een begin is van een positief gerichte discussie over dit probleem van veel lotgenoten. En vooral: wat kunnen we er zelf aan doen? Daarover meer in de volgende editie, hoop ik.

En dan deze editie die toch gewoon op tijd kwam, ook al had ik aangekondigd dat dit waarschijnlijk niet zo zou zijn. De Draaikolk begint aan haar twaalfde nummer, de laatste van de eerste jaargang. Niet zonder enige verbazing constateer ik dat wat ik in oktober vorig jaar begon, omdat ik boos was dat er niks echt persoonlijks over rouwverwerking op Internet te vinden was, inmiddels is uitgegroeid tot een weliswaar nog kleine, maar persoonlijke ontmoetingsplek van lotgenoten. En gelukkig weten steeds meer lotgenoten de weg er naar toe te vinden. En daardoor ook elkaar. Dat is de zegening van internet en e-mail. Op dit moment hebben lotgenoten (en wellicht ook anderen) in nauwelijks een jaar tijd bijna 5500 keer een Draaikolk-pagina bezocht en naar ik aanneem, ook gelezen. Dat geeft mij de stimulans om verder te gaan. Want ik blijf natuurlijk, naast een lotgenoot, óók de journalist die graag wil dat zijn artikelen, en al die andere bijdragen van anderen op zijn webplek, gelezen worden. Zo eerlijk ben ik ook weer wel...

Bert Vos, redactie De Draaikolk

Een verdriet verwerken kan niemand alleen

Stichting Sire start campagne over ,,omgaan met rouwenden"

Soms helpt het toeval een handje. Dat blijkt nu wel weer. Half september startte de Stichting Sire haar campagne over omgaan met rouwenden. En dat is nu net het onderwerp, dat De Draaikolk voor oktober als special aan wil gaan snijden en dat eigenlijk al verschillende keren heeft gedaan. Verschillende lotgenoten stuurden mij een e-mail en het adres van de site. Bedankt voor die snelle reactie en daarom ,,breek" ik halverwege de maand deze lopende editie open om lotgenoten attent te maken op deze campagne en de link door te geven.

http://www.verliesverwerken.nl/fr_home1.html

Over een paar weken besteden we als lotgenoten ruime aandacht aan hetzelfde onderwerp met een special, waarin onze ervaringen zijn verwerkt.

In ieder geval zijn we gelukkig met deze ideële "reclame"-campagne. Het helpt ons als lotgenoten ongetwijfeld, geeft ons een steun in de rug. Maar het belangrijkste is nog dat het de mensen om ons heen misschien net even over die drempel helpt die ze tot nu toe heeft verhinderd om er gewoon met ons over te praten.

Een mooi moment om even te huilen

Vorige maand kwamen mijn jongste zoon en schoondochter bij me op bezoek. Dat doen ze bijna wekelijks, maar nu was het anders. Het was warm en de zomerzon scheen uitbundig. Samen zaten we buiten. Alsof we ergens in zuid-Frankrijk op een terrasje zaten, zoals vorig jaar het geval was.

De jongelui hadden een fijne mededeling: ik zou opa worden!

Op zo'n moment is het, alsof de wereld even stil staat en ik kreeg tranen in mijn ogen. Mijn schoondochter begon te huilen en samen hebben we even gehuild. En woordenloos wisten we alle drie waarom we huilden. Want mijn vrouw zou dit zo graag nog hebben meegemaakt. Haar derde kleinkind en de eerste van haar jongste zoon. Dit bijzondere moment en al die bijzondere momenten die nog zouden volgen: het was haar niet meer gegund. Ze had er nog vlak voor haar dood met tranen in haar ogen over gehad. Dat haar kleinkinderen één oma minder zouden hebben. Dat zij ze niet meer zou zien opgroeien. Met pijn, maar toch ook met plezier, dacht ik terug aan de mooie momenten die we al samen toch ondanks alles hebben gehad: de geboorte van twee kleinkinderen en de gelukkige jaren daarna. Nu zou ik de geboorte van haar derde kleinkind alleen meemaken, zonder haar. Maar ik weet dat ze er in gedachten bij zal zijn.

Leven en dood. Het hoort bij ons leven als mens. Zonder geboorte zouden we niet leven en zonder leven zouden we niet dood kunnen gaan. Maar elke keer blijft het moeilijk op die momenten, dat je dat méér dan ooit ook echt beseft. (V.)

Ik heb verdriet, ik rouw: hoe kunnen we er met anderen over praten?

Een volle kerk...een leeg huis

In het dagblad Trouw van dinsdag 27 juli las ik een boeiend interview met een lotgenoot, de 71 jarige Jan van Berkum, die zijn rouwervaringen op papier heeft gezet. Het werd een boek(je) van 152 pagina's met als titel ,,Een volle kerk…een leeg huis".
Van Berkum stelt vast dat iedereen wel weet dat de dood bij het leven hoort, maar dat er maar weinigen zijn die er echt naar handelen. ,, Je krijgt in de kerk tijdens de rouwplechtigheid een hand en het gewone leven wordt daarna weer opgepikt alsof er niets is gebeurd. De kerk zat vol, maar thuis tref je een leeg huis aan. De meesten lijken je vergeten. Degenen die mij gesteund hebben in de periode vlak na het overlijden van mijn vrouw waren vooral vrouwen. Het aantal mannen dat mij heeft bezocht is op de vingers van één hand te tellen,"zegt Van Berkum. Ook als je in de bibliotheek naar boeken zoekt vind je hoofdzakelijk boeken over rouwverwerking die vooral door vrouwen zijn geschreven. Dood en rouw is vooral een taboe voor mannen, denkt hij.
Wat mij vooral trof in het artikel was de bittere vaststelling van dat wrange contrast van een volle kerk en een leeg huis. Ik denk dat dit toch wel een min of meer herkenbaar beeld is. Of het nou een volle kerk of een volle aula was, doet er even niet toe. Het gaat om de essentie: het negeren van rouwenden en rouw of domweg het ontkennen ervan. Het niet erover kunnen praten en het daarom maar zoveel mogelijk vermijden, het liefst inclusief de rouwende. Voor velen van ons helaas een herkenbaar beeld.

Natuurlijk, het staat zo als ik het zwart op wit stel misschien wat negatief en zo erg is het natuurlijk ook weer niet. Gelukkig zijn er nog altijd mensen, inderdaad veelal vrouwen (maar ook wel mannen, hoor) om ons heen, die wél de moed hebben om er met jou als rouwende over te praten. Over de gevoelens durven praten en de emoties niet uit de weg gaan. Waar het denk ik, en met mij voelen ook verschillende lotgenoten het zo, vooral om gaat is de mogelijkheid scheppen dat de ander er op een goede manier over kán en durft te praten. Wat wij als lotgenoten moeten doen is een brug naar de ander leggen, de opening maken naar de mensen om ons heen die het moeilijk vinden om er met ons over praten. De vraag is alleen: hoe doe je dat dan?

Want daar kun je wel hele mooie theorieën over ontwikkelen, maar hoe werkt het in de praktijk van elke dag? Daarover hoop ik in de volgende editie meer te kunnen (laten) vertellen. Verschillende lotgenoten denken er nu over na en sturen suggesties. Ook jouw suggesties en goede ervaringen zijn van harte welkom! (V.)

Dagboekfragmenten (5)

Zaterdag 18 juli 1998

Arras

De kaarten moeten nog verstuurd worden. Daarvoor rijden we dan even naar Arras, een plaatselijk industriestad met verscheidene dorpskernen. Bij een bank wisselen we driehonderd gulden. Een heel gedoe, hoor. Alleen de bedrijfsleider is daartoe bevoegd en zelfs die moet om toestemming vragen. Enfin we kopen onze ontbrekende kaarten bij de plaatselijke drogist, schrijven en versturen ze. Onze morele plicht hebben we gedaan, nu kunnen we naar huis.
We rijden via Gent, Antwerpen, Breda, Rotterdam en Amsterdam. Over Utrecht is toch korter, niet veel maar toch. In Rotterdam nemen we de baan voor vrachtauto's en bussen. Tenslotte rijden we in een vrachtauto. In dit ding rij je in een camper met een grijs kenteken. Volgens de papieren is dit dus een vrachtwagentje. De politie vindt het ook goed. Ze kijken nog even als ze voorbij stuiven. Om half acht zijn we thuis. Thuis is alles netjes. Een voordeel van 2 weken bivakkeren in een camper is dat je je eigen huis (met een douche zonder muntjesautomaat) weer opnieuw leert te waarderen.

Cees

Zaterdag 31 juli 1999

Weer een thuiskomst na een vakantie. Zo goed als ik me heb voorbereid op de vakantie zo slecht heb ik me voorbereid voor de thuiskomst. Ik heb daar niet aan gedacht. Thuiskomen na de eerste keer zonder Cees op vakantie te zijn geweest, is een ramp.

Het was heel fijn om al die plekken, waar ik goede herinneringen aan heb, te bezoeken. Maar ook om nieuwe ervaringen en indrukken op te doen. Een groot voordeel was dat ik samen met een bevriend echtpaar de reis maakte. Natuurlijk heb ik aan mijn Zweedse vrienden alles over Cees verteld. Alles wat er de afgelopen 2 jaar gebeurd is, de crematie en de tijd er na. Natuurlijk niet zonder tranen, maar dat hoefde ook niet. Iedereen huilde elke keer mee.

Bij de thuiskomst waren mijn broer, dochter en schoonzoon bij mij thuis om ons te verwelkomen. Er stond een barbecue klaar, de boodschappen waren in huis en er stonden verse bloemen op tafel. Maar toch, het was een thuiskomst zonder Cees. Ik was daar kapot van. Ik had me blijkbaar zo gefixeerd op de reis, dat ik totaal vergeten had dat er ook zoiets als een thuiskomst is. Heel emotioneel was ook het feit dat Anne tijdens die drie weken heeft leren lopen. Ik stapte uit de camper en zij was zo blij me te zien, ze rende zo goed en zo kwaad als het ging naar me toe en wilde opgetild worden. Ik had dat Cees zo graag gegund.

Het verwerken van al deze emoties is - zoals Patricia Kelley noemt in haar boek "Een woord van troost, Handreiking bij rouw en rouwverwerking" - zwaar werk!

Agnes

Terug gaan naar de plek waar je met je partner de laatste week van zijn of haar leven samen hebt doorgebracht. Een bijzondere plek is dat. Hoe ervaar je dat? Hoe zwaar is dat? Quirien Spirieus stelde zich die vragen en ik schreef haar, dat mijn ervaring is dat daar een helende werking vanuit gaat. Zwaar, dat wel, maar het levert je ook vaak weer héél veel op om mee verder te kunnen, was mijn antwoord. Maar iedereen ervaart dat natuurlijk toch op zijn of haar geheel eigen manier. Quirien stuurde mij haar ervaring van die ene week en vroeg me om dat te willen plaatsen. Dat doe ik graag. Misschien dat anderen iets aan deze ervaring hebben. In deze editie van de Draaikolk het ,,verslag'' van Quirien over haar weekje vakantie op dezelfde plek van die laatste week van hun leven samen.

Bert

De laatste plek samen

Zoals je mij al schreef, is er inderdaad een helende werking vanuit gegaan. Intuitief wist ik er goed aan te doen in de week van zijn overlijden deze plek op te zoeken, de plek waar we de laatste week van zijn leven zo in harmonie hebben doorgebracht. In ongewone harmonie. Een andere harmonie dan anders. Zou een mens toch voelen dat zijn leven ten einde loopt, ondanks dat er geen reden voor is, 62 jaar en gezond? Als ik op die laatste week terugkijk zou je daarin geloven.

Inderdaad heb ik daar in Otterlo, in de bossen, die harmonie teruggevonden, mede dankzij een lieve vriendin en een lieve zus. De rust, het mooie weer, de honden die het prima naar hun zin hadden, de lange boswandelingen en overpeinzingen hebben een helende werking gehad. Ik ben veel sterker teruggekomen dan dat ik daar heen ging. Vanaf het moment dat ik er aankwam tot op de dag van vandaag, voel ik mij goed, heb vrede met mijn leven als alleenstaande.
Kijk ik nu 1 jaar terug dan realiseer ik me dat ik toen ook al alleen was en dat helpt op een vreemde manier. Het voelt anders. Er is in het afgelopen jaar zoveel gebeurd waaraan hij geen deel had, maar waar hij wel de basis van is.
De strijd het afgelopen jaar, het verdriet waar je mee te maken heb, het zelfonderzoek wat je te verrichten heb. Het vormt je en het sterkt je. De lessen die ik van hem heb geleerd komen me zo goed van pas. Zijn levensvisie helpt mij door te gaan. Te overleven. Leert me weer van het leven te genieten.

Het feit dat je zonder je man ook iemand ben, je het ook redt, je je eigen interesses kan gaan ontwikkelen, je zelf kan bepalen wat je eet, hoe laat je opstaat, je zelf bepaalt wat je koopt rood, groen, geel of paars. Ook dat je voor je je man ontmoette iemand was, ook leefde, wat deed ik toen, vond ik toen belangrijk. Ik probeer heel sterk de positieve kanten te ontdekken van hetgeen mij is overkomen. In die zin dat je er iets van moet leren, het mag niet voor niets geweest zijn.
Ik ben dan ook veel bezig met zelfonderzoek, na 20 jaar samenzijn neem je toch veel dingen van elkaar over, wat is van mij en wat was van hem. Voor mijzelf is dit heel belangrijk geworden. Ik merk dat ik na zijn dood anders ben geworden. Duidelijker naar mensen toe, grenzen aangevend, meevoelender ook en meer bewust dat iedere dag er een is en je zelf bepaalt hoe die dag er uit gaat zien, je leven begint iedere morgen opnieuw.
De kracht van positief denken werkt zeker.
Uiteraard heb ik ook mijn slechte dagen. Dagen dat ik liever in bed blijf liggen, alleen kan dat nooit want er zijn twee honden die uitgelaten moeten worden. Maar diezelfde twee honden geven je ook levensvreugd door hun idiote gedrag. Heerlijk, twee van die stoeiende beesten om je heen die onvoorwaardelijk op je vertrouwen.
Dagen dat ik moeite heb me op m'n werk te concentreren, niet al te toeschietelijk ben omdat ik anders in tranen uitbarst, wat van je collega's ook weer het nodige vraagt. Gelukkig heb ik ook hier niet te klagen en tref ik begripvolle collega's. Net als de buurvrouw die wel voor me wil koken ,,omdat ik werk" en een buurman die de honden uit wil laten als ik er niet ben. En besef je ineens dat er weer veel is om dankbaar voor te zijn. Waardoor je weer verder kunt.

Quirien Spirieus

Shadowlands

Kortgeleden zag ik een film die ik, weken eerder al, op video had opgenomen zonder dat het me, toen ik er aan begon, echt duidelijk was waar de film over ging. De hoofdrollen werden echter vertolkt door Anthony Hopkins en Debra Winger. Hopkins is voor mij alleen al een reden om de film de moeite waard te vinden, want ik heb eigenlijk nog geen film met hem in de hoofdrol gezien, waarin hij geen schitterend spel leverde. Anthony Hopkins als Picasso of als Richard Nixon: het maakt niet uit, het is alsof hij in de huid van de persoon kruipt die hij speelt. Je vergeet al snel dat het Hopkins is die een rol vertolkt.

Hetzelfde overkwam me dus met de film ,,Shadowlands", (1993) van Richard Attenborough waarin Hopkins de Britse schrijver C.S. Lewis tot leven brengt op een manier die naarmate de film vorderde alle vezels van mijn lichaam beroerden.
De film begint zoals veel van die zich in een historisch decor afspelende Engelse films. Schitterend spel met gevatte dialogen in dat afgemeten Oxford-Engels. Prachtig camerawerk in en rond de universiteitsgebouwen van het historische Oxford en een goed verhaal, dat zich afspeelt in de vijftiger jaren. De bekende schrijver C.S. Lewis, een verstokte vrijgezel, krijgt bezoek van een enthousiaste Amerikaanse bewonderaarster (Debra Winger) met haar zoontje. Hij is best gecharmeerd van haar, maar houdt afstand en laat het daar maar bij. Ze vertrekt weer naar de VS om later gescheiden terug te keren om voorgoed in Engeland te blijven. Dat kan echter alleen als ze een Engels paspoort heeft. De oplossing: zij trouwt voor de wet met Lewis en daarna gaan ze weer uit elkaar. Maar dan gebeurt er iets wat hun beider leven finaal zal veranderen en mij totaal overrompelde: zij krijgt kanker en is niet meer te genezen. Op dat moment beseft Lewis dat hij echt van haar houdt en trouwt alsnog voor de kerk met haar, want dan is het volgens zijn en de opvattingen van die tijd pas echt.

Het is niet zozeer het feit dat het over kanker ging waardoor ik van slag raakte, maar de wijze waarop het verhaal zich pas daarna ontwikkelde. Het was alsof ik het laatste jaar met mijn vrouw opnieuw meemaakte, inclusief de intensiteit en de gesprekken die werden gevoerd, zoals ook over leven en dood en het moeten loslaten van elkaar. Het gebeurt me eigenlijk nooit dat ik bij een film moet huilen, maar nu bleven de tranen komen. Onstuitbaar. Alsof een enorme stroom emoties ineens loskwam. En opeens besefte ik, dat het al weer een tijdje geleden was dat ik voor het laatst echt had gehuild. Dat ik het verlies en de pijn steeds beter naar de achtergrond had weten te verdringen. ,,Shadowlands" haalde die emoties, met al die goede en fijne herinneringen aan haar, meedogenloos weer naar boven. Ik was ineens Anthony Hopkins geworden en hij was mij.

Bert Vos

Terug naar index Archief

Terug naar de Draaikolk, webplek voor mensen die hun partner hebben verloren