Terug naar index ArchiefTerug naar de Draaikolk, webplek voor mensen
die hun partner hebben verloren
Inhoud van de 1e jaargang nr. 9 - juni 1999
Van de redactie
,,Het stikt van de alleenstaanden''…
,,Nederland stikt van de alleenstaanden'', lees ik in de dagbladen. En het worden er steeds meer. Nu zijn dat er al 2,2 miljoen en over 15 jaar, zo is de verwachting, wonen er zo'n 3 miljoen mensen alleen. De mensen tussen 30 en 59 jaar nemen het grootste deel daarvan voor hun rekening. Het CBS heeft dat allemaal voor ons uitgezocht. En naast een sterke stijging van alleenstaanden door verbroken relaties, zal met name ook de groep alleenstaanden die hun partner verloren met 200.000 stijgen in de komende periode. Met name vrouwen zullen daarmee te maken krijgen, aldus het CBS, omdat hun levensverwachting groter is dan die van mannen.
Cijfers. Menselijk leed in cijfers uitgedrukt. En, doen we daar wat mee? Tot nu toe niet veel, zo is de conclusie, want onze maatschappij is nog nauwelijks op de sterk groeiende groep alleenstaanden ingesteld. Vandaar ook dat het CBS de samenleving waarschuwt dat daar snel iets aan moet veranderen. CBS-projectleider Jan Latten: ,,Er moeten veel meer voorzieningen komen, waar het ook leuk is voor alleenstaande 30-plussers, waar ze elkaar toevallig kunnen treffen zonder meteen het stempel ,,op jacht'' opgeplakt te krijgen. Want lang niet iedereen is op zoek naar een nieuwe partner.''
Tja, het is een schrale troost om zwart-op-wit te lezen wat je al wist: dat je niet de enige bent zonder partner. En dat je soms op pijnlijke wijze geconfronteerd wordt met wat je zelf soms noodgedwongen moet missen: de simpele mogelijkheid om gewoon met lotgenoten erover te kunnen praten. Met mensen die hun partner óók door overlijden hebben verloren. Zonder de door het CBS gesignaleerde etiketten-plakkerij.
Deze webplek wil die mogelijkheid wél bieden. Natuurlijk, het heeft z'n beperkingen, maar er over kunnen lezen is al heel wat. En beter nog: er zelf over schrijven kan bevrijdend en helend werken. De Draaikolk biedt daarvoor alle ruimte. Stap over die drempel heen en stuur gewoon wat. Je gedachten, je ervaringen, gedichten, boekrecensies, de problemen waar je als alleenstaande mee wordt geconfronteerd: alles is welkom als het gaat over het verliezen van je partner en de tijd daarna. En wie via e-mail contact wil hebben met lotgenoten, deze webplek wil daar best als intermediar voor dienen. Gelukkig zijn er al lotgenoten die deze drempel hebben genomen en een bijdrage hebben geleverd of zo maar hebben gereageerd. Wie volgt?
Redactie
Dilemma
Het is al weer juni en
dat betekent dat het vakantieseizoen voor velen weer begint. Met
name de 50-plussers onder ons (kinderen uit huis, geen andere
verplichting) zie je vertrekken richting vakantie-oord. Een nieuwe
periode vooral voor mensen die nog vrij kort geleden hun partner
hebben verloren en voor wie het eigenlijk al moeilijk en pijnlijk
is om aan vakantie te denken, laat staan om iets in die richting
te ondernemen.
Zelf had ik dat vorig jaar. De pijn van het verlies was nog maar
een half jaar oud, de leegte van het huis groot. Altijd, zo begin
juni, trokken we er samen met de caravan op uit, richting zuid
Frankrijk. Trekkend van stek naar stek. Genietend van wat op onze
weg kwam. En toen ineens was ik alleen. Ik heb toen iets gedaan
waar iedereen zich over verbaasde. Ik besloot om alleen te gaan.
Want, zo was mijn redenering, je moet toch een keer die stap zetten
en waarom dan niet direct? Dat was natuurlijk geen rationeel besluit.
Het was een emotionele beslissing, geheel gebaseerd op een traditie
die ik ere wilde houden. Ik wilde van alles gaan doen zoals we
samen gewend waren. Geen concessies.
En zo reed ik alleen met de caravan duizenden kilometers door Europa, van camping naar camping. Langs bekende plekjes met elk een eigen herinnering, een eigen verhaal. Het was geestelijk een pijnlijke ervaring, een harde therapie die me elk moment van de dag vertelde dat ik alleen was. In zuid-Frankrijk strandde ik na twee weken op een camping, waar mijn jongste zoon en schoondochter me zo nu en dan gezelschap hielden. Dat was aanvankelijk niet zo gepland, maar het liep nu eenmaal zo. Het maakte mijn leven wat aangenamer en minder eenzaam, maar het was toch niet zoals ik altijd gewend was. Het was anders. Zoals, zo besefte ik toen beter dan ooit, alles in het vervolg anders zou zijn.
Achteraf had
ik die vier weken ondanks alles toch niet willen missen. Ook als
ik alles van tevoren had geweten zou ik toch zijn gegaan. Een
geestelijke Tour de Force, dat wel, maar eentje waar je, helemaal
op jezelf terug geworpen, heel veel van leert. Daarom ga ik dit
jaar weer. Nu in het naseizoen. Met waarschijnlijk toch een andere
invulling. Helemaal gebaseerd op wat ik zélf zou willen.
Geen herhaling meer van al die jaren samen. Want wat voorbij is,
is helaas voorbij. Natuurlijk, de pijn zal blijven, maar anders
dan vorig jaar. Want die eerste drempel heb ik toen genomen.
Ik wens mijn lotgenoten die voor net zo'n dilemma staan als ik
vorig jaar, heel veel sterkte toe. En als het even kan toch een
goede invulling van de vakantie, op welke eigen wijze dan ook!
(V.)
Boekbespreking
Titel : Alleen verder leven. Handreiking voor weduwen
Auteur : Genevieve Ginsburg
Uitgever : Het Spectrum
ISBN : 90-274-5146-X
(14-12-2004) Dit boek is waarschijnlijk niet meer leverbaar via Het Spectrum en mogelijk vervangen door: "Hoe verder, een weduwe deelt haar ervaringen” (ISBN 90-274-79-739).
Bij een gezonde rouwreactie
bestaat een evenwicht tussen het ervaren van verdriet en het opbouwen
van een nieuw leven. Voor de Amerikaanse relatietherapeute Genevieve
Ginsburg was dit een proces dat zij met vallen en opstaan leerde.
Aanvankelijk probeerde zij haar verdriet over te slaan en speelde
zij voor de buitenwereld de rol van ideale weduwe. Later, door
schade en schande wijs geworden, hervond zij zichzelf. Dit is
een proces wat vele vrouwen zullen herkennen.
Haar ervaringen en de ervaringen van vele andere weduwen hebben
geleid tot dit boek.
Het boek vertelt over de pijn van het verlies, maar staat ook
stil bij praktische problemen.
Het boek is
verdeeld in een aantal onderdelen.
'Een loden last' gaat over de schrik van het sterfgeval, de uitbarsting
van emoties die hierop volgt en de praktische overwegingen waar
veel weduwen over spreken tijdens de eerste maanden.
'De wederopbouw van uw leven' pakt de gebruikelijk ervaringen
en problemen aan die weduwen tegenkomen wanneer ze zichzelf moeten
redden als de familie en vrienden meer op de achtergrond komen
te staan.
'Van weduwschap naar zelfstandigheid' gaat over weduwen, zonder
rekening te houden met het 'hoe lang al' en geeft bemoediging
en advies voor degenen die zich willen aanpassen aan het weduwschap
en de onregelmatige overgang naar het alleen zijn.
'Op de koop toe' geeft belangrijke informatie voor jonge weduwen,
weduwnaars en hun kinderen.
Aan het slot natuurlijk nog de vermelding van hulpbronnen en de
superhandige tips.
Kortom, een boek niet alleen uitstekend geschikt voor weduwen, maar natuurlijk ook voor weduwnaars, en voor hun familie en vrienden.
Agnes
Kort verhaal : Ogen
De laatste tijd had hij
vaak het gevoel dat hij terug moest reizen in de tijd. Terug naar
de tijd dat alles in zijn leven zo ongeveer begon. Je kunt dat
nostalgie noemen, of heimwee misschien naar vroeger. Maar voor
hem was het anders. Voor hem was het de bevestiging van wat ooit
was en voorgoed verleden tijd was geworden. Hij koos voor een
reis naar Berlijn. De stad waar hij dertig jaar geleden verschillende
keren samen met haar was en waar ze samen zoveel bijzondere herinneringen
aan hadden. Een toen verdeelde stad die nu ,,geheeld'' is. Toen
waren het twee door een muur uit elkaar gerukte steden, nu is
het één stad geworden, maar wel een stad met een
enorm verleden. Hij voelde dat als een symbool van zijn eigen
leven. Ook hij was toen samen en ook hij is nu een eenling. Met
daar tussen geklemd de geschiedenis van zijn, van hún leven.
Berlijn. Ja, hij zou naar Berlijn gaan. Hij zou al die oude plekken
bezoeken. In gedachten terug gaan in de tijd. Even maar. Om afscheid
te nemen van wat was.
En hij reisde
door de tijd. Helmstedt, Marienborn. De autoweg ging gewoon door
het landschap zonder oponthoud. Verdwenen grenzen. Verdwenen waren
de honden die kwaadaardig snuffelend rond je auto liepen. Verdwenen
de uniformen die je zo deden denken aan de foto's uit boeken over
de tweede wereldoorlog. Geen visum nodig, vandaag. Wat overbleef
was een doodgewoon, saai landschap.
Hij keek er naar en reed er door met een merkwaardig gevoel van
teleurstelling. Alsof hij iets had verloren.
Verleden tijd, verdwenen tijd.
En dan was daar de stad. Berlijn. Hij stapte nieuwsgierig uit de U Bahn bij de Gedächtniskirche en werd opgenomen in de overweldigende geluiden van de stad. Hij keek naar de nu afgesloten ruïne van de kerk. Keek naar de drommen toeristen die naar binnen gingen. Kijkend naar het verleden. Hij keek naar het vol geworden plein. Hij zag het halfronde gebouw van Kranzler, waar ze samen zo vaak op het terras aan de Kurfürstendam koffiedrinkend hadden gezeten en van die heerlijke pasteitjes hadden genoten waar het café toen om bekend stond. Ook Kranzler had zichzelf vernieuwd, zag hij en hij draaide zich om.
Verleden tijd. Verdwenen tijd.
Hij liep over de kale ruimte naast de Bernauer Strasse waar ooit aan de voet van de muur bloemen werden gelegd ter herinnering aan hen die hun vlucht met de dood moesten bekopen. Waar hij samen met haar had gediscussieerd over vrijheid en de zin van het leven. De enige bloemen waren van het uitbundig bloeiende en woekerende fluitekruid. Ook de gedenktekens waren verwijderd. Alsof de doden nooit hadden bestaan.
Verleden tijd. Verdwenen tijd.
De Potsdamer Platz. Dertig jaar geleden een kale vlakte doorsneden door de muur. Met ergens in het midden de oude klok die daar al ,,eeuwen'' had gestaan en al het geweld had doorstaan. Ook al stonden de wijzers stil alsof hier de tijd voorgoed was gestopt. En nu? Groeiende wolkenkrabbers in een bos van bouwkranen. En drommen toeristen die zich vergaapten aan de grootste bouwput van Europa.
Verleden tijd, verdwenen tijd.
Hij dwaalde door stad. Door west, door oost. Hij zocht en zocht. Unter den Linden, Friedrichstrasse, Alexanderplatz. Hij dacht aan de ruime, lege straten en aan de verkeerslichten die van rood naar groen sprongen. Ruimte makend voor de eenzame politieauto, de paar nu verdwenen Trabantjes of de Russische legertruck. De leegheid van een stad. Hij wilde weer de geur van rode kool en ontsmettingsmiddelen opsnuiven in de Ratskeller van het Rote Rathaus, maar het restaurant waar zo gul de wodka werd geserveerd voor al die etende uniformen en de enkele verdwaalde toerist uit het westen, was er niet meer.
Verleden tijd, verdwenen tijd.
De Philharmoniker had gezelschap gekregen. Het Berlijnse concertgebouw waar Herbert von Karajan ooit zo stevig de scepter en de dirigeerstok zwaaide, werd nu omringd door andere gebouwen vol cultuur. In een decor van hijskranen, dat wel. Hij dacht aan die ene avond toen ze hier samen voor het eerst een concert hadden bijgewoond en zich hadden verwonderd over de harmonie van muziek en interieur. Even aarzelde hij, maar liep toen resoluut de Neue Nationalgalerie binnen.
Verleden tijd, verdwenen tijd.
En ineens zag
hij wat hij hier zou gaan doen. De tentoonstelling bekijken van
de Duitse surrealist Max Ernst. Er was een overzichtstentoonstelling
van zijn werk, zag hij. Hij hield van surrealistische kunst. Net
als zij dat altijd had gedaan. En hij dacht aan de tijd dat ze
soms urenlang heftig discussieerden over kunst, over wat kunst
is en wat niet en hoe je dat dan kon zien. Hij moest ineens glimlachen
toen hij er aan dacht.
Hij liep naar binnen en slorpte de orgie aan surrealistische beelden
in zich op. Hij keek, keek, keek. En ineens was hij niet langer
alleen. Ineens was het alsof zij meekeek naar wat hij zag. Hij
voelde haar blik door zijn ogen. Voelde haar instemming of afkeuring.
En liet hem langer bij een schilderij staan dan hij van plan was:
zij was nog niet klaar. Hij liep daarna als in trance door de
zalen, langs de bijna tweehonderd kunstwerken van een heel kunstenaarsleven.
En daarna, nog uren later, was zij in zijn geest aanwezig. En
hij wist dat dit het echte afscheid was van deze stad zoals zij
Berlijn samen hadden gekend.
Verleden tijd, verdwenen tijd.
De stad was
opnieuw begonnen, ook hij moest opnieuw beginnen. Vandaag is de
dag dat je moet leven. Dat vertelde de stad hem, maar het was
óók haar boodschap.
Daarna bekeek hij Berlijn met andere ogen. Niet langer vertroebeld
door de tranen van herinneringen aan bijna surrealistische beelden
van een stad zoals die ooit was.
Copyright Bert Vos, mei 1999
Veel alleenstaanden onder ons hebben hun partner door een dodelijke ziekte, zoals kanker, verloren. Na soms een ziekteproces van jaren. En wat daarbij belangrijk is, zoals Agnes van V. terecht schrijft: ,,kanker heb je niet alleen. Kanker heb je -als je een partner hebt- samen.''
In deze editie van De Draaikolk
opnieuw dagboekfragmenten van Cees en Agnes v. Veen.
Dagboekfragmenten (2)
Tijd van leven (voor mijn nageslacht)
Het is moeilijk om in een brief afscheid te nemen van de mensen waar je van houdt. De tijd ook om de balans op te maken. Heb ik de juiste keuzes gemaakt? En wanneer heb ik mijn lot zelf in handen genomen? De eerste keer dat ik voor mijzelf een echte keus moest maken staat hieronder beschreven. Waarom? Omdat ik vind dat jullie het recht hebben iets van mijn achtergrond te weten. En misschien een beetje onsterfelijkheid.
Als jochie van zeven kreeg ik
een wereldkans om mijn eigen lot te bepalen. (Alhoewel ik dat
toen nog niet wist.) Het heeft in grote mate mijn verdere leven
beïnvloed. Zodra ik ook maar iets groens met beestjes zag
verloor ik m'n concentratie. Maar zonder kon ik ook niet meer.
Iets in mij bleef dat kind van zeven trouw. De dingen die ik aanpakte
moest ik van meerdere kanten bekijken. Als het me niet beviel
dan deed ik het rustig over. Met de nadruk op rustig. Tijd is
altijd een moeilijk begrip voor me gebleven. Vermoedelijk heeft
dat heel veel mensen wel eens tot wanhoop gedreven. Niet alleen
op m'n werk, maar ook thuis. Toch had het ook zijn voordelen.
Je leert beter van de dingen te genieten. (Neem nou dat glaasje
port.)
En bovenal heeft die periode mij bijgebracht dat ik zelf iets
kan, als ik het maar wil en er het enthousiasme voor kan opbrengen.
Tenslotte zat dit schilderij in mijn hoofd. Het moest er alleen
nog even uit. Gelukkig is me dat gelukt. Een wondertje toch?
Met vriendelijke groet ….. Ik hou van jullie.
Je vader en grootvader, Cees.
1947-1998
12 januari 1999
Vandaag heb ik het gedaan! Het schilderij wat Cees gemaakt heeft, naar Maaike gebracht. Ze was er verschrikkelijk blij mee. Nooit heeft Cees zich gehaast, maar wel met dit schilderij. Het moest af, hij had niet zoveel tijd meer. Zittend in z'n grote stoel met al z'n kwasten en verf om zich heen. Afspraken werden alleen gemaakt als hij er niet onderuit kon. Hij had al z'n energie nodig om te schilderen. Hij moest en zou een portret van Maaike en Anne maken en dat is hem gelukt! Vandaag is mij gelukt het schilderij naar Maaike te brengen. Nu moet het me nog lukken iets anders neer te hangen op die lege plek. Maar dat zie ik morgen dan wel weer.
15 januari 1999
Het schilderij van de Lijnbaansgracht
in Amsterdam hangt op de lege plek. Deze heeft Cees geschilderd
in 1989. Hij heeft er anderhalf jaar over gedaan en ik beslis
in nog geen 5 minuten tijd, dat dit het schilderij is wat er hangen
moet.
Een nieuw probleem diende zich aan. Het schilderijlampje zat niet
op de goede plek. Maar dat heb ik opgelost met boormachine, schroeven
en pluggen. Misschien ziet het er niet professioneel uit, maar
dat maakt mij niet uit. Het is me gelukt en ik heb het zelf gedaan.
Agnes
Terug naar de Draaikolk, webplek voor mensen
die hun partner hebben verloren