Terug naar index Archief

Terug naar de Draaikolk, webplek voor mensen die hun partner hebben verloren

Alle teksten uit de edities december 2004 en januari 2005

1 december 2004

De grote "najaars-schoonmaak" is gedaan...

De "grote schoonmaak" van al onze rubrieken is inmiddels afgerond. Iedereen die zijn of haar gegevens in één van onze rubrieken heeft laten opnemen kreeg onderstaande mail met de vraag of je verwijderd wilde worden uit de rubrieken van de Draaikolk, ter controle van de juistheid van het e-mailadres en ook de bestelbaarheid van mailtjes werd hiermee getest. Ook in het geval van volle mailboxen (dat is jouw ruimte bij jouw internetprovider, zoals Planet Internet, UPC, Chello, At Home, Wanadoo, Tiscali, Hotmail etc. voor het tijdelijk "opbergen" van de mailtjes voordat jij ze ontvangt) werden de gegevens verwijderd. Kortom: de e-mailgegevens van elke mail die we onbestelbaar retour ontvingen werden uit de Draaikolk verwijderd. Heel vervelend natuurlijk, maar wees nou eerlijk: er is niets zo ergerlijk dan het onbestelbaar terugkrijgen van een vaak met veel moeite en na lang dubben geschreven e-mail naar een lotgenoot (m/v) . We willen dat natuurlijk zoveel mogelijk voorkomen. (En als we het over een volle mailbox hebben dan bedoelen we natuurlijk NIET de ruimte op jouw eigen computer...)

En jawel: natuurlijk kregen we meteen vragen als: heb ik een volle mailbox dan? En hoe voorkom ik dat?Daar kunnen we niet echt een antwoord op geven. Dat is voor elke internetprovider weer anders geregeld. Waarschijnlijk heb je dan de mogelijkheid benut om gelezen mailtjes toch op de server van jouw internetprovider te laten staan. De ruimte op die server (zeg maar harde schijf van de provider) is echter beperkt en vol is vol. Daarna komen mailtjes onbestelbaar terug bij de verzender. Voordat we verzeild raken in een internetcursus voor beginners, hebben we maar één advies: bij twijfel vraag het aan jouw internetprovider hoe dat zit. Of nog beter: kijk op de site van je provider bij "webmail, netmail of e-mail", log daar in met je gebruikersnaam en wachtwoord en kijk wat er allemaal op jouw plekje op de server staat aan berichten en verwijder na lezing alles. Meer kunnen we helaas niet voor je betekenen.

Voor wie dus vanaf nu in de komende periode wegens onbestelbaarheid is verwijderd van onze site, heeft onderstaande brief dus niet ontvangen en behoort tot de gelukkig relatief kleine groep van wie het e-mailadres niet meer klopt of de mailbox vol is. Die brief plaatsen we dus voor die groep hierbij:

Onderwerp: Wil je met jouw gegevens uit De Draaikolk verwijderd worden?

Beste lotgenote/lotgenoot van De Draaikolk,

Je ontvangt dit mailtje omdat jij jouw persoonlijke gegevens hebt laten vermelden in één of meerdere van onze rubrieken “de Mailbox”, “Samen Actief” en/of “Ik denk aan jou”.

Zoals aangekondigd op onze website “De Draaikolk” (www.draaikolk.com) willen wij graag ons bestand met e-mailadressen zoveel mogelijk up-to-date houden. Dit om te voorkomen dat anderen vergeefs de moeite nemen om jou te mailen zonder daar een reactie op te krijgen. Dit zou bijvoorbeeld kunnen gebeuren wanneer jouw e-mailadres is gewijzigd zonder dat je het nieuwe adres aan ons hebt doorgegeven, wanneer jouw mailbox niet regelmatig door jou wordt geopend en vervolgens is “volgelopen” of omdat je wellicht niet langer behoefte hebt aan contacten met lotgenoten, maar er nog niet toe gekomen bent om jouw gegevens uit ons bestand te laten verwijderen. Vandaar dus dit mailtje.

Dus, als je NIET langer vermeld wilt staan in onze bovengenoemde rubrieken, stuur dan een mailtje met de tekst “s.v.p. mijn e-mailadres verwijderen uit alle Draaikolk-rubrieken” naar Bert en Monique Vos, e-mailadres: info@draaikolk.com

LET OP: mocht jij je later alsnog bedenken en je opnieuw willen aanmelden dan kan dit natuurlijk, maar pas na overmaking van € 5,-- administratiekosten op girorekeningnummer 1017457 van de Postbank ten name van L.Vos, Ter Apel, onder vermelding van ,,Draaikolk-herplaatsing".

Ditzelfde gaat op wanneer wij dit mailtje aan jou, door eerdergenoemde oorzaken, “onbestelbaar” terug ontvangen, waarna wij jouw gegevens uit de diverse rubrieken zullen verwijderen.Voor alle duidelijkheid: als je gewoon met jouw gegevens in onze rubriek(en) wilt blijven staan, dan hoef je NIETS te doen, behalve je mailbox bij jouw internetprovider regelmatig leeg te maken.

Bij voorbaat hartelijk dank voor je medewerking!

Hartelijke groeten,

Bert en Monique Vos, hoofdredactie De Draaikolk
www.draaikolk.com

Ruggesteuntjes (25) Wijsheden, gedachten en uitspraken, kort en goed voor een steuntje in de rug, verzameld door Monique Vos

• Het is beter als een alleenstaande ouder de kinderen helpt met hun jaloezie (ten aanzien van een nieuwe relatie) om te gaan en die te overwinnen, dan dat de ouder de kinderen tegen die jaloezie beschermt.
  
• Eén kind verwoordt dikwijls de gevoelens van alle kinderen.
  
• Onze kinderen reageren óp, of reageren áf, wat wij nog steeds onderdrukken.
  
• Onze pijnlijke gevoelens moeten we niet met onze kinderen delen. Kinderen moeten nooit het gevoel krijgen dat zij een klankbord zijn voor onze pijn. Als we hen op zo'n manier gebruiken, zullen zij zich nóg verantwoordelijker gaan voelen voor onze behoeften. In plaats van dat ze kind kunnen zijn en normaal kunnen opgroeien, kan onze behoeftigheid hen dwingen meteen volwassen te worden.
  
• De beste tijd om een nieuwe relatie te beginnen is het moment dat we tevreden zijn zónder partner.
  
  Uit: Mars & Venus beginnen opnieuw, op zoek naar een nieuwe, liefdevolle en langdurige relatie - John Gray, Uitgeverij Het Spectrum, Utrecht 1999, ISBN 90-274-6588-6, 326 blz.
  
  (zie ook de boekbespreking in de Draaikolk-editie van mei 2000)
  

Je hebt het vast ook wel eens: dat gevoel dat je graag wilt weten of dat wat je voelt of denkt over je rouwverwerking uniek is of dat anderen, lotgenoten, het ook hebben, het ook zo ervaren. Ook al die dingen meemaakt die jij meemaakt. Dat is helemaal niet zo vanzelfsprekend. Het hoeft helemaal niet zo te zijn dat wat de ander ervaart ook jouw ervaring is, want ieder mens is uniek in de beleving van het verlies.
Vandaar dat we twee lotgenoten hebben uitgenodigd om regelmatig hun gedachten via e-mail met elkaar (en met ons allemaal) te willen delen. Agnes Ostendorf en Wieneke van Rossum doen dat heel enthousiast en zij ontdekken, net als wij dat allemaal zullen doen, overeenkomsten en verschillen in hoe wij onze rouwverwerking ervaren.

Bert en Monique Vos
hoofdredactie de Draaikolk

Brief 13 - Agnes Ostendorf

3 december 2004

Hallo Wieneke,

Ik antwoord eerst maar even op je laatste vraag in de brief. Ik "vier" kerst en oud/nieuw niet. Ik doorsta het! Op dit moment heb ik het gewoon wat moeilijk. M'n jongste broer is behoorlijk ziek. Hij ligt op dit moment in het ziekenhuis en heeft een paar bijzonder vervelende onderzoeken gehad. De uitslag van die onderzoeken komt pas over een paar dagen. Hoe zijn toekomst er uit komt te zien? Géén idee. Maar ik ben bang en ik merk bij mezelf dat die angst héél diep zit. Ik was aanwezig bij het intakegesprek en tijdens dat gesprek kwamen alle herinneringen van de vorige keren dat ik bij zo'n intakegesprek aanwezig was weer omhoog.
De emoties kwamen dan ook, vooral bij het naar huis gaan, behoorlijk los. Onderweg heb ik een parkeerplaats opgezocht om weer wat rustig te worden zodat ik veilig thuis zou komen. Ik werd toch weer even met m'n neus op de harde en kille feiten gedrukt. Het "rouwen" is nog niet voorbij en de angst om dierbaren te verliezen is bij mij héél groot. Zou ik die angst de rest van m'n leven houden?

Ik ben trouwens wel blij dat het weer een stuk beter met je gaat. En ik begrijp héél goed dat het moeilijk is om te vertellen hoe het komt dat jij alles van je ziek zijn zo bewust hebt meegemaakt. Juist het vertellen van het 'waarom' is vaak zo confronterend. Terwijl mijn ervaring ook is dat juist het praten over wat je overkomen is, helend werkt. Maar dat kan niet altijd en overal. Soms 'klikt' het niet met de persoon waarmee je praat, of de omgeving en omstandigheden zijn niet goed, je voelt je niet veilig of er is te weinig tijd. En juist daarom is het meedoen aan een gespreksgroep of rouwweekend van het CNK voor mij zo goed.
Om me heen hebben de mensen vaak gewoon te weinig tijd, weinig interesse of gewoon geen zin om nog een keer te horen wat me is overkomen. Trouwens, ik wil ook niet steeds mijn familie en vrienden 'lastig vallen' met mijn verdriet en mijn verhaal. Vandaar de CNK, daar is tijd, begrip, herkenning, het is er veilig en tijdens zo'n gesprek met lotgenoten merk je gewoon dat ze begrijpen wat je bedoelt. Er wordt ook héél wat afgelachen hoor, het is niet alleen maar diepe treurnis. En zo'n weekend is echt voor alle leeftijden hoor. Jong én oud, man én vrouw, allochtoon én autochtoon. Gewoon iedereen is er. Rouwen discrimineert immers niet. Er is tijdens zo'n weekend zelfs een groep voor ouders met jonge kinderen en die kindertjes zitten dan weer in een kindergroep. Echt héél goed doordacht allemaal. Één dagdeel wordt besteed aan doe-activiteiten waaruit je een keuze kunt maken, bijv. schrijven, dans, ontspanningsoefeningen, djembé en één dagdeel komt er een gastspreker (de afgelopen twee keren was dat Marinus van den Berg).

Wat goed van je dat je je werk voor vluchtelingenhulp weer hebt opgepakt. Het geeft je ongetwijfeld veel voldoening. Wat je schreef over de verdraagzaamheid en de tolerantie is inderdaad iets wat mij ook erg bezighoudt. Tot hoever zijn we verdraagzaam en tolerant? Vaak alleen in gesproken woorden en op papier, maar als het op daden aankomt, zijn we vaak niet thuis. Dan gaat eigen belang toch wel weer voorop.

Nog even over dat koken van ons. Soms kook ik best wel hoor, maar het is absoluut niet m'n hobby. Zowel Cees als Andries konden prima koken en deden het ook graag. Toen ik nog m'n betaalde baan had (dat is inmiddels ook al weer zes jaar geleden), was ik vaak later thuis dan Cees. Hij had dan het eten op tafel staan en ik kon zo aanschuiven. Heel luxe, ik weet het. Ik heb het ook altijd heel erg gewaardeerd. Gelukkig heeft Cees z'n kooktalent doorgegeven aan Maaike en word ik door haar vaak verrast met een pannetje zelfgemaakte erwtensoep, een stuk appeltaart, een zelfgebakken brood, etc. Ik krijg daarbij wel het "tafeltje-dekje-gevoel" maar dat kan me lekker niks schelen!

Sinterklaas gaat dit jaar mijn deur voorbij. Anne en Joost vieren het samen met hun ouders bij de andere opa en oma (ouders van René). Daar zijn héél veel neefjes en nichtjes en is het altijd dikke pret. Sint komt natuurlijk ook nog op school en op de peuterspeelzaal. Ruimschoots voldoende voor die kleintjes. Misschien dat we volgend jaar Sinterklaas thuis vieren, maar dit jaar niet.

Op dit moment ben ik aan het inpakken en sta dan ook regelmatig met spullen in m'n handen waarvan ik absoluut niet weet wat ik er mee moet. Een voorbeeld wil ik je niet onthouden.
Cees werkte bij een ingenieursbureau en had het vak op de oude manier geleerd. Hij was de laatste jaren op kantoor nog één van de weinige die (als het nodig was) op de oude manier kon tekenen, dus achter een tekenbord met pennen, passers, mallen en linialen.
Enkele weken na zijn overlijden hebben collega's z'n bureau opgeruimd en aan mij gevraagd waar z'n spullen naar toe moesten. Ik heb toen geantwoord dat ik ze graag thuis wilde hebben. Vervolgens is die doos met al die spulletjes, en dan heb ik het over agenda, passers, pennen, etc. via de kast op de overloop, naar de zolder verhuisd. Nu ben ik bezig op zolder en kom daar die doos weer tegen. Wat moet ik? Weggooien? Er is niemand meer die dat soort tekengereedschap gebruikt, alles gaat immers per computer. Ik heb nog geprobeerd de pennen schoon te maken, zodat ze het weer zouden doen. Maar zelfs dat lukte me niet, waarschijnlijk doe ik het verkeerd. Een deel van die pennen en passers heb ik in een grote doos gedaan en die doos gaat, als hij vol is, naar een recyclewinkel. De rest heb ik in een kleinere doos gedaan en gaat mee naar m'n nieuwe woonstek. Gewoon, omdat ik geen afscheid van z'n spullen kan nemen. Die pennen mogen gewoon nog even bij me blijven. En zo ben ik constant bezig. Ik kom boeken over weg- en waterbouw tegen die echt niet meer van deze tijd zijn en krantenknipsels over projecten waar hij bij betrokken is geweest. De stapel met wat mee gaat wordt steeds groter en dat was nou net niet de bedoeling. Ik zou wel willen dat er iemand is die me daarin raad kan geven.

Ook heb ik kennis gemaakt met de nieuwe bewoners. Jonge mensen met nieuwe verbouwingsideeën. Eigenlijk wil ik niet weten wat ze gaan veranderen, maar ja… vol enthousiasme hebben ze het me al verteld en dat deed pijn.

En toch Wieneke, leuke dingen zijn er ook. M'n trimsalon gaat goed. De klanten, en de daarbij behorende hondjes, stromen binnen. Inmiddels ben ik al bij de Kamer van Koophandel geweest, heb een bezoekje gebracht aan het Gemeentehuis omdat het bestemmingsplan aangepast moet worden, heb contact gehad met de fiscus, ben lid geworden van een zgn. vakvereniging en de eerste advertentie is al geplaatst. Het wordt al een echt bedrijfje en ik vind het nog steeds leuk.

Wieneke, ik stop met deze brief en ga vanavond nog even bij mijn broer langs, kijken hoe het hem vergaan is vandaag.

Tot schrijfs maar weer.

Agnes

***

Brief 14 - Wieneke van Rossum

17 december 2004

Hallo Agnes,

Je laatste brief ontving ik toen je broer in het ziekenhuis lag en ik neem aan dat er inmiddels al wat uitslagen bekend zijn. Ik hoop voor jullie dat het er niet zo somber uitziet als je in je brief aangeeft. Ik begrijp dat je je heel veel zorgen maakt. Ik moest opeens aan Frits denken die destijds toen mijn moeder zo ziek was ook de auto langs de kant van de weg gezet had en heel hard heeft zitten huilen.
Ja, alles komt weer boven hè, tijdens zo'n intake gesprek. En natuurlijk ben je bang, dat was ik ook opeens toen ze mij op de chemokamer installeerden. En dan hangen ze je infuus aan zo'n paal waar ook een chemopomp aan zit. Het zweet brak me uit. Ik dacht gelijk: ze hebben vast wat ontdekt. In plaats dat ze gelijk zeggen dat alles vol ligt en dat ik daarom hier geplaatst word! Daar denken ze dan natuurlijk niet aan.
Een vriendin van mij ligt nu heel ziek in het ziekenhuis en elke keer als ik haar bezoek wil ik eigenlijk zo snel mogelijk weer weg. Het blijft confronterend, terwijl Frits daar helemaal niet gelegen heeft.

Ik denk ook dat je die angst de rest van je leven zal houden. Ik merk het zelf ook, maar niet alleen wat ziek worden betreft, ook met andere dingen. Heb jij dat ook niet? Het speelt vaak door mijn hoofd: als ik er niet meer ben, dan hebben mijn kinderen niemand meer.
Helaas zitten we nu in een tijd waar rouwen meer voorkomt dan trouwen, onze onbezorgde tijd ligt achter ons. Jammer dat je daar in die tijd veel te weinig bij stilstaat. Het is zo gewoon tot iets ernstigs toeslaat en dan realiseer je je pas wat een heerlijke tijd dat was. Ik heb in korte tijd mijn ouders, schoonvader en man verloren. Bij veel mensen gebeurt dat pas op latere leeftijd (neem Beatrix maar!). De rouw is niet minder, maar ik ben soms wel jaloers dat ze nog zo lang met z'n allen samen waren.

Fijn dat een gespreksgroep en rouwweekend je zoveel steun biedt. Ik heb het nooit aangedurfd, omdat ik denk dat ik er veel verdrietiger vandaan kom. Maar je hebt gelijk: je omgeving staat er niet meer bij stil dat je nog rouwt en je wilt ze er inderdaad niet mee lastig vallen. Maar, als ik dat zou willen, weet ik zeker dat ik vrienden heb waar ik bij terecht kan om mijn gevoelens te uiten. Maar toch doe je dat niet zo gauw. Misschien is alles van me afschrijven wel mijn therapie. Maar rouwen zullen we ons leven lang doen. Er zal geen grens zijn waarop we kunnen zeggen: "nu kan ik niet meer rouwen."
Toevallig had ik van de week een boek van Marinus van de Berg in handen. "Voor de laatste tijd, samen werken aan een goede dood", heette dat boek. Een prachtig boek, maar ik vraag mij af wie het leest voor een naderende dood. Volgens mij heb je daar geen tijd voor om je erin te verdiepen, maar waarschijnlijk ook geen zin in. Ken je zijn andere boeken ook? "Door je verdriet heen groeien" en "Dagen die je niet vergeet" zijn de titels. Ik heb ze niet gelezen maar het spreekt me wel aan. In plaats van dan naar zo'n rouwverwerkingtherapie te gaan zou ik dus eerder deze boeken oppakken. Misschien doe ik dat ook wel, omdat je je eigen tijd kunt indelen en omdat het minder confronterend is. Maar je mist natuurlijk wel de feedback.

Nu met de verhuizing zul je inderdaad wel veel persoonlijke dingen tegenkomen. Ik heb onlangs zijn studie en wetboeken beetje bij beetje weggegooid. Dat kon ik eerst niet over mijn hart verkrijgen, maar ze zijn verouderd en bovendien heb ik er niets aan, laat staan dat ik het begrijp. Persoonlijke dingen en foto's heb ik in een map gestopt, eigenlijk ook meer voor de kinderen voor later. Kun je die krantenknipsels ook niet in mappen stoppen, zodat Maaike er later nog wat aan heeft? Misschien kun je er een soort archief van maken.

Weet je wat ik in Vietnam zo mooi vond? Ze eren daar hun voorouders en andere gestorvenen door een altaar in of voor hun huis te plaatsen waar ze wierook branden. Op de sterfdatum van een overledene komt de familie bijeen, waarbij voedsel en wierook geofferd wordt. Er wordt een hele ceremonie van gemaakt en wie dit niet doet geeft blijk van een schromelijk tekort aan eerbied, waardoor de overledenen worden veroordeeld tot een zwervend bestaan waarin ze afhankelijk zijn van liefdadigheid. Daaruit kan ook verklaard worden waarom de Vietnamezen destijds hun land zo fel verdedigd hebben: het was de grond waarin hun voorouders lagen en als daar aangekomen werd zouden hun zielen gaan dwalen.
Ik vind zo iets symbolisch wel mooi. Ik heb mijn plekje achter in de tuin, waar Frits graag zat maar in de wintermaanden brand ik toch maar liever een kaarsje binnen. Weet je dat ik bijna zo'n altaartje gekocht had? Maar waar zet je zoiets, in de tuin rot het weg en als je het binnen zet moet je iedereen uitleg hierover geven. Juist in een tijd van cremeren kan zoiets best belangrijk zijn. Maar ik heb het toch maar niet gedaan. Denk je ook niet dat meer mensen die rouwen ergens ook zo'n plekje hebben waar ze hun dierbaren herinneren?

Momenteel heb ik veel afleiding: ik heb een nieuwe computer gekocht en daar ben ik voorlopig zoet mee. Mijn huishouden ligt plat, ik ontdek zoveel nieuwe dingen! Mijn werkkamer is een puinhoop, internetten doe ik nog op de oude computer en de rest op de nieuwe. En tussen de dozen door lopen we, want de oude gaat daarin weer mee naar Karin haar toekomstige huis. Helaas wacht ik al negen weken op de ADSL aansluiting zonder dat de provider iets van zich laat horen. Alleen maar dreigementen dat ik mijn overeenkomst niet kan verbreken, terwijl ze het nog steeds als drie weken levertijd verkopen. Gelukkig had ik het boek "Consumentenrecht" wel bewaard en daaruit concludeerde ik dat dit op deze basis wel kan. Frits adviseerde mij om een rechtsbijstandverzekering af te sluiten na zijn dood. Ik heb ze gebeld en ik bleek gelijk te hebben, dus heb ik ze dit schriftelijk laten weten. Zelfs daarop heb ik geen antwoord gekregen, terwijl er nog wel "doo" in hun naam zit! Als alles goed gaat, ga ik binnenkort op de kabel. Weer van die irritante dingen die je er gewoon niet bij wilt hebben.

Maar Agnes, ik ga nu stoppen. Mijn strijkmand ligt ook nog vol, er is werk aan de winkel.
Ik hoop van harte dat het beter gaat met je broer en wens je heel veel sterkte toe.
Verder wil ik jou en alle Draaikolklezers een goed en gezond 2005 toewensen!

Lieve groeten,

Wieneke

***

Brief 15 - Agnes Ostendorf

31 december 2004

Hoi Wieneke,

Deze brief wordt waarschijnlijk op de site geplaatst op de laatste dag van het jaar. En heb jij dat nou ook? Op zo'n laatste dag een beetje de balans opmaken? Ik wel.
Het was voor mij een bijzonder roerig jaar. Vol groot en klein verdriet, stress, lichamelijke pijntjes hier en daar, slapeloosheid, zorgen voor en zorgen om een ander, twijfels, grote vermoeidheid en vooral dat piekeren en die altijd aanwezige twijfel of ik wel de juiste beslissing heb genomen.
Natuurlijk kijk ik niet alleen achterom maar ook vooruit. Natuurlijk tel ik ook m'n zegeningen. Ik heb m'n dierbaren vlak bij me wonen en woon op een prachtstek in een fantastisch huis, heb een startend eigen bedrijfje wat lijkt goed te gaan en ben redelijk gezond van lijf en leden. Maar ja… je weet ongetwijfeld wat ik bedoel.

De eerste hobbel, namelijk die twee kerstdagen, is genomen. Eerste kerstdag was een dag vol drukte. Maaike en René hadden de hele familie (totaal negentien personen) uitgenodigd. Elk gezin nam een onderdeel van het kerstmenu mee. Natuurlijk was het gezellig, maar ik heb me in geen tijden zo verschrikkelijk eenzaam gevoeld. Waarschijnlijk had niemand het in de gaten, ik ben namelijk een kei in het ophouden van de schone schijn.
Iedereen was met z'n partner, elk stel was compleet. En dat is wat er bij mij nog steeds speelt. Ik voel me nog steeds niet compleet, nog steeds geamputeerd. Natuurlijk gun ik iedereen z'n geluk, natuurlijk ligt dat eenzame gevoel aan mezelf en niet aan de ander. Dat weet ik ook wel. Binnen mijn eigen vriendenkring zijn er natuurlijk ook lotgenoten die een nieuwe relatie hebben, samenwonen, samen gelukkig zijn, maar ook hun verdriet delen. Ook bij de Draaikolk lees ik over nieuwe relaties en de troost die ze elkaar geven. Dat is juist zo dubbel. Ik weet hoe fijn het is een nieuwe relatie met iemand te hebben die troost en steun geeft tijdens de moeilijke dagen. Aan de ene kant gun ik iedereen natuurlijk alle geluk van de wereld, maar aan de andere kant is dat geluk van een ander soms zo confronterend. Het GROTE GEMIS is dan zo voelbaar. Ik wil niemand op zijn/haar tenen trappen, maar hieruit zou kunnen blijken dat een mens niet geschapen is om alleen door het leven te gaan.

De tweede kerstdag beviel me beter. Geen drukte om me heen, heerlijk rustig in m'n uppie in m'n eigen huis. Druk doende m'n pc weer aan de praat te krijgen en onder leiding van Maaike bezig een website te bouwen. Als de site klaar en in de lucht is, laat ik het je natuurlijk direct weten.

Nu die tweede hobbel nog. Oud en Nieuw. Als dat gedoe ook weer voorbij is zal ik opgelucht ademhalen, tranen drogen, m'n neus snuiten en vol goede moed aan een nieuw jaar met nieuwe kansen beginnen. Ik heb er zin in.

Vandaag ga ik samen met René en een vriendin voor de laatste keer m'n oude huis door. Nog wat tuinspullen ophalen, gordijnen, kamerplanten en de buitenlamp die Cees gemaakt heeft, moeten nog mee en natuurlijk het schoonmaken. M'n broer (het gaat hem gelukkig weer goed) komt ook nog even in het oude huis langs. Ik woon wel al twee weken in m'n stolpje, maar ga elke dag toch nog even de post ophalen en kijken of alles goed is. Op 14 januari aanstaande is de overdracht. Als dat gebeurd is, is het niet meer "ons" huis, maar "hun" huis. Dan heb ik er niets meer te zoeken. Kan ik eindelijk letterlijk en figuurlijk die deur dicht doen!

Voor wat betreft de studieboeken en krantenknipsels van en over Cees, Maaike heeft ze inderdaad meegenomen en ze staan nu te "pronken" in de boekenkast, vlakbij z'n schilderspulletjes en verzameling passers. Eigenlijk een soort van herinneringsplek, maar niet bewust als zodanig ingericht, het kwam zo uit. Het is vaak zo dat ik loop te tobben over wat nu de goede oplossing voor een bepaalde situatie is, terwijl het wat later zomaar opgelost is, gewoon zonder er bewust over na te denken.

Ik moest zo vreselijk grinniken om jouw problemen met je pc. Want net als jij had ik ze ook! Het verhuizen van een kabelaansluiting is natuurlijk ook een heel gedoe. Bij het aanmelden van de verhuizing kon ik een keuze maken uit: alles laten monteren door een monteur á 69 Euro of het zelf doen en dan kost het me niets. Nou, je snapt het al, wij kunnen dat zelf. En warempel, het is gelukt! Maar… nou doet de TV het stukken minder. Hoe we dat nu weer oplossen met die TV? Eerst maar even rustig nadenken en overal wat navraag doen. Stiekem hoop ik dat er lotgenoten met kabelkennis zijn die dit lezen en mij wat raad kunnen geven. Een goede kennis vertelde me trouwens dat Internet het equivalent is geworden van die "geraniums" waar de meeste lotgenoten achter zitten. Echt blij werd ik niet van die uitspraak, maar het klopt wel.

Wieneke, het is deze keer geen uitgebreide brief. Ik heb op dit moment niet zoveel energie.

Natuurlijk wens ik alle lotgenoten, Bert en Monique en héél speciaal jou en je twee meiden een heel goed en liefdevol 2005 toe.

Agnes

Beetje raar? Over de geheimenissen van het leven van Balder Schilt

Onder mijn interesse staat: "de geheimenissen van het leven". Toen ik dat schreef voelde ik dat ook zo en eigenlijk nog. Wel vraag ik me nu af of het een beetje raar is en of je zoiets wel kunt zeggen.
Weet je, mij valt vaak zo op dat veel mensen erg hun best doen om wonderen op te zoeken. In deze tijd van "New Age" en zo, is dat erg gemakkelijk. Toen ik nog Yoga-lessen gaf, merkte ik dat veel leerlingen kwamen om helderziendheid te leren. Daar gooide ik dan bakken nuchterheid overheen, omdat ik niet zo houd van de "Ik zie, ik zie, wat jij niet ziet" spelletjes.

Elk minibloempje en beetje kon ons hart beroeren.

Ondanks dat ik het leven nooit een gemakkelijk werkje heb gevonden, voelde ik wel alles om mij heen als een wonder. Gek genoeg is dat zo ontzettend veel sterker geworden na het sterven van Sas. Zij kon ook naar de kleinste dingen altijd met grote verbazing kijken. Zij heeft altijd haar pure kinderogen behouden en ik had die tik ook en zo kon men ons vaak kruipend door het gras zien waar we ons verbaasden over alles dat er in de kleine wereld tussen de grassprieten te zien was. Elk minibloempje en beetje kon ons hart beroeren. Uit het diepst van haar wezen kon ze dan zo zeggen: "Wat een wereldje hè". Ook konden we languit op de rug gaan liggen en naar de wolken kijken en de wonderlijke strepen licht die er doorheen vielen.
Licht is al een mysterie en "zien" ook. Wat denk je er van om onder een boom te liggen als het blad net jong is en alles helemaal doorschijnend is of dat te doen als de bladeren door de herfst gekleurd zijn? Helemaal super is het om in de nacht buiten in een ligstoel onder de sterrenhemel je te liggen verwonderen. Ga het maar eens doen.

De "Liefdesstroom van het Heelal" voel ik altijd om me heen.

Een beetje raar waren we al wel, maar het werd zo veel raarder nu zij er niet meer is. Ik heb wel regelmatig gezegd dat het was alsof ik in de "Liefdesstroom van het Heelal" werd opgevangen en die voel ik altijd om me heen. Meestal begrijpen mensen het niet goed als ik dat zo zeg. Dan probeer ik het anders: Als je me vergelijkt met een muziekinstrument, heb ik het gevoel er in de laagte en in de hoogte octaven bij gekregen te hebben na haar dood. Het hele levens-beleven is zo veel intenser geworden en daarmee ook de permanente verwondering en ontroering.
Alles dat meegemaakt kan worden is uniek en we weten nooit of het nog eens komt. Iedere seconde is bijzonder. Zo voel ik ook dat ik de mij nog gegeven tijd niet wil verknoeien met dingen te doen die ik niet wil. Bij vrijwel alles houd ik contact met mijn gevoel en ga na of wat ik doe echt mijn eigen keuze is of dat ik dingen doe uit oude plichts- en beleefdheidsgedachten.
Vaak voelde ik me wat alleen met dit verhaal, maar bij het lezen van het boek: "Norea, dochter van Eva" van Marianne Fredriksson, waar rouw een ruime plaats in heeft, kwam ik veel herkenning tegen.
Zo vond ik er de zin: "Norea had gedacht dat verdriet blijdschap uitsloot, maar nu kwam ze erachter dat het andersom kan zijn, de pijn kan scherpte en inhoud geven aan de pretentieloze blijdschap, die altijd voor de mens aanwezig is".
Hiep hoi, ....iemand die het snapt!

Permanent verliefd…

Dan zit ik nog met een vraagstukje. Misschien kan iemand ook daar iets "verstandigs" over zeggen?
Kijk, het zit zo: Vele lotgenoten vinden na enige tijd, vroeg of laat weer een partner."Daar zit ik dan naar te kijken en krabbel er wat bij op mijn kop. Natuurlijk ben ik dan heel blij voor hen en misschien ook wel een beetje jaloers. "Misschien, kan zijn", zoiets in ieder geval, maar er gaat dan van alles door me heen.
Weet je wat het rare is? Ik voel me permanent verliefd. Help! Wat moet ik er mee? Ik ben verliefd op alles en iedereen. Uh, ja, neen, schrik nu maar niet, hoor, ik doe niets. Mijn verliefdheid verwerk ik binnen in mijzelf en de onderwerpen van mijn gevoelens merken er echt niets van. Trouwens, ik zou het vreselijk druk krijgen als ik dat wél zou doen. Ik geniet zo van de schoonheid van al die wezens en het wonder van al die oogjes. Niet alleen van die van mensen hoor. Bij vogeltjes en muisjes en konijntjes en torretjes heb ik dat ook, maar vooral bij meisjes natuurlijk.
Meisjes?! Ja, oudjes onder jullie: je bent ook een meisje als je een beetje kan leven vanuit je pure natuur en niet te veel levensmasker opzet. Als ik je écht kan zien. Hoe onvolmaakt ook. Iedereen is dan zo ontroerend. Nou en als ik dan verliefd ben, geniet ik van de gevoelens van illusie, alles dat zou kunnen zijn. Die illusie is zo prettig, dat het een hulpmiddel is om nergens aan te beginnen.
Ondertussen is het net of ik steeds de hand van Sas op mijn schouder voel met een enorme zachtheid en tederheid en voel ik als het ware steeds haar glimlach om die dwaze echtgenoot van haar.
Of ik geloof in wat ik voel? Jawel, maar ik bedoel dat gevoelens vertaald worden naar een "beeldvorm" en daarvan hoef ik niet te weten of ik het geloof of niet. Nergens heb ik antwoord op. Alles is een vraagteken. Als ik er echt over nadenk, heb ik het gevoel dat de liefde altijd om ons heen is maar dat "mijn" meisje, dat zo'n puur mens was, toch echt wel verder is gegaan op haar weg in de "sferen", als die bestaan… Kortom, na ruim acht jaar heb ik wel platonische vriendschappen met meisjes, maar ik ben nog steeds geen man-vrouw relatie aangegaan.
Uit bovenstaande kun je snappen dat ik het ergens wel wil. Toch voel ik me ook nog steeds partner van Saskia en dan kan ik toch niet zomaar...uh, tja, help!

Wie herkent zich in deze rare gevoelens? Is er iemand onder jullie die iets "verstandigs" kan en wil zeggen tegen deze dwaas?

Balder Schilt, man, geboren op 16 juli 1945; partner Saskia stierf op 4 augustus 1996 aan kanker; twee volwassen zoons; woonplaats Gasselte, interesse: de geheimenissen van het leven; e-mailadres: balder.s@hetnet.nl

Hoofdredactioneel: De heldere dagen van december

Vanmorgen keek ik uit het raam en zag hoe de lage ochtendzon de berijpte velden in een prachtig, bijna Provençaals, helder licht zette. De sombere grijsheid van de dagen daarvoor was ineens verdwenen. Het is als het leven zelf. Somberte wordt afgewisseld met opklaringen. Ik heb er meteen een foto van gemaakt, zo vanuit het raam van mijn werkkamer.

Maar dat beeld van vanmorgen bleef door mijn hoofd spoken. Want het is wel december. We zijn op weg naar het moment dat de dagen weer gaan lengen. Zoals we ook op weg zijn naar wat men ook wel het feest van het licht noemt: de Kerst.
Waarom hebben we het dan toch steeds over die donkere dagen van december? Willen we dat zelf zo graag? Dat het lekker donker om ons heen blijft? Nee toch?

Maar ik weet het: ondanks de heldere momenten, als de rijp de velden bedekt en de winterzon al vroeg in de middag de westelijke horizon kleurt, is de maand december voor velen van ons een sombere, maar vooral ook eenzame maand. De kerstboom wordt weliswaar misschien opgetuigd en we branden vast wel een verdwaald kaarsje. We sturen misschien kaartjes naar familie, vrienden en kennissen. Maar terwijl we dat doen denken we aan hem of haar die we missen. Juist nu.

Ik keek over de helder berijpte velden en dacht aan al mijn lotgenoten. En aan het licht van een minder sombere toekomst. Ooit. Misschien binnenkort, of volgend jaar. Maar wees er van overtuigd dat er - net als mij vanmorgen overkwam - na de grijsheid na het overlijden van je partner er toch op een mooie dag de helderheid van een nieuwe tijd jouw leven zal overspoelen. Misschien eerst met een aarzelend straaltje tussen de brekende wolken door, maar daarna met een zinderende zon aan een azuurblauwe hemel.

Ik keek vanmorgen over de helder berijpte velden en voelde in gedachten de warmte van een zomerzon.
Ook namens Monique een heldere kerst gewenst, ondanks alles. En een knallend, energierijk begin. Al dan niet met een carbidbus…

Bert Vos
Hoofdredactie de Draaikolk

Een weduwnaar met een aura, door Wiebe de Wolf

Lieve lotgenoten,

In februari van dit jaar heb ik hier op de site een verhaal mogen plaatsen: "Ik dacht dat het over was".  Ik zat toen (vier en een half jaar na het overlijden van Marian) duidelijk in een dip. Het schrijven van het verhaal alleen al en natuurlijk de lieve reacties die ik op mijn verhaal gekregen heb, bleken behoorlijk therapeutisch. Inmiddels gaat het weer behoorlijk lekker. Een gecrashte computer heeft overigens voorkomen dat ik ieder die mij gemaild heeft persoonlijk heb kunnen bedanken. Ik heb jullie mails niet meer, maar geloof me - ze waren als balsem.

Nu kom ik weer met een verhaal. Het is eigenlijk een (groot) deel van een brief die ik een maand of wat terug geschreven heb aan mijn ex-vriendin; de vrouw waarmee ik na het overlijden van Marian een helaas inmiddels beëindigde relatie heb gehad.
Ik wil dit verhaal graag met jullie delen omdat het niet alleen gaat over mij, maar vooral juist om een van de valkuilen waar ik in mijn eerste relatie na het overlijden van mijn geliefde ben ingetuind en waarvan ik het vermoeden heb dat die vele van jullie bekend voor zal komen: verslaving aan de emotie en niet meer kunnen wennen aan 'gewoon'.

"Gisteravond heb ik in bed liggen lezen in het boek van Gerard Kind en Wiepke van Coevorden: "Tot hier zijn wij gekomen". Hierin beschrijven Gerard en Wiepke een deel van de laatste periode van het leven van Wiepke die aan botkanker leed.
In eerste instantie kon ik het niet lezen. Al na de eerste bladzijde liepen de tranen in grote stromen over mijn wangen. Te veel herkenning, te veel pijn. Ik heb het weggelegd, maar ben er later toch weer in begonnen. Het gedeelte waarin Gerard schrijft over wat er met hem gebeurt nadat duidelijk wordt dat de dagen met zijn geliefde zijn geteld, heet: "Een groot gebrek aan heiligheid". Deze titel is veelzeggend.
Gerard schrijft openlijk over de gevoelens die hij heeft en die niet bepaald allemaal passen bij het idee dat je hebt van een een man die er voor kiest zijn partner te begeleiden naar het sterven toe. Over de twijfels en frustraties, over hoe hij omging met de vraag of hij er wel voor wilde kiezen om tot het einde met Wiepke te blijven en ga zo maar door.
Ik wil me niet aan hem spiegelen, mijn situatie was heel anders dan die van hem, maar het heeft me wel erg aan het denken gezet.

Toen ik je leerde kennen was ik een weduwnaar met een aura. Ik had geleerd wat liefde was en dat geschenk kon niemand mij meer afnemen. Ik was er uiteindelijk sterker uitgekomen dan dat ik er inging. Ik had zelfvertrouwen; niet in de laatste plaats omdat ik mezelf de status had aangemeten van een liefdevolle man die in staat is om te gaan voor de liefde. Jij viel daarop en ik viel op jou omdat je me zag zoals ik wilde dat je me zag.
Wat ook nog eens meehielp was jouw eigen lastige lijf. De emoties die dat opriep bij jou en daardoor bij mij waren herkenbaar en riepen herinneringen op aan de verbondenheid die ik voelde met Marian in de laatste maanden van haar leven. Ik kon voor je zorgen en daardoor voelde ik me vooral in die eerste periode erg goed bij jou.
Helaas was mijn heiligheid van beperkte duur. Mijn opofferingsgezindheid had duidelijker grenzen dan ik me van te voren bewust was. Jij zou niet dood gaan aan je fysieke ongemakken, dus het was aan mij om te accepteren dat ik nu een geliefde had die snel moe was en een beperkte mobiliteit had. We zouden samen oud kunnen worden.
Vanaf het moment dat we zijn gaan bouwen aan een leven met toekomst, verhuizen en samenwonen, is het bij mij misgegaan. De diepe emotionele verbondenheid was weg.

Hoewel ik altijd ontkend heb dat Marian ergens een barrière geweest is om van jou te houden, dat ik jullie nooit als persoon met mekaar vergeleken heb, is dit toch het moment geweest dat Marian om de hoek kwam kijken. Ik heb de valkuil niet gezien.
Ik ben me wel vanaf het begin bewust geweest van de mechanismen waaraan een weduwnaar ten prooi kan vallen. Ik heb na een tijdje mijn "Marian-museum" opgeruimd. Ik ben mezelf gaan censureren door mezelf niet elke keer te presenteren als weduwnaar. Ik heb geprobeerd met jou een frisse start te maken.
Wat mij uiteindelijk niet gelukt is, is afstand te doen van de emotionele snelkookpan. Het is veelzeggend dat ik steeds de laatste drie maanden met Marian beschrijf als de mooiste van mijn leven. Het eerste jaar dat wij samen hadden bouwde daarop voort en beloofde veel. Tot we over gingen tot de orde van de dag.

Ik realiseer me nu hoe oneerlijk ik tegenover jou, maar ook tegenover mezelf geweest ben. Ik ben verslaafd geweest aan de 'grote emoties', die ik op een gegeven moment niet kon vinden in onze verder kabbelende relatie, maar vrijwel onmiddellijk kon oproepen als ik aan Marian dacht. Ik kan achteraf moeilijk ontkennen dat ik daarmee soms ook koketteerde.
Ik heb je niet goed gezien en ik heb mezelf niet goed willen zien.
Ik heb nagelaten goed te kijken wat er naast al die andere dingen zich in dat ook mooie lichaam van jou bevond. Ik ben vergeten blij te worden van jouw liefde, ontevreden als ik was over de lagere intensiteit van mijn emoties.
Ik heb jou, maar mezelf daar ook een heleboel tekort mee gedaan..."

Wiebe de Wolf, man, geboren 15 juni 1958; partner Marian (35) overleed op 24 augustus 1999 aan baarmoederhalskanker; geen kinderen. Woonplaats: Haarlem; interesse: beeldende kunst. E-mailadres: wiebe@webwolf.nl

Over knieperties en nieuwjaarsrolletjes, door Bert Vos

Toen we, nu alweer ruim twee jaar geleden, in Ter Apel gingen wonen, was het bijna winter. We verhuisden in oktober en hadden minstens een maand nodig om ons nieuwe huis in te richten, opnieuw te laten schilderen, leidingen te trekken en zo, zodat we tijdelijk voor de deur bivakkeerden in onze caravan. Tijdens onze verkenningstochten in onze nieuwe woonplaats kwamen we (uiteraard) in de lange winkelstraat terecht. De Hoofdstraat langs het kanaal. Winkels genoeg, maar daar gaat dit verhaal niet over. In de etalage van Blokker zag ik tot mijn verbazing (en verrukking) een "knieperties-iezer". Dat zal Blokker in de Randstad vast niet aanbieden, dacht ik nog. Want het is min of meer een Drents wafelijzer, waarmee je tegen Kerst en de jaarwisseling lekkere "knieperties" en nieuwjaarsrolletjes bakte. Ik was dan weliswaar al meer dan dertig jaar geleden uit Drenthe vertrokken, maar het "knieperties-iezer" van mijn moeder was al die tijd in mijn bezit geweest en aan het eind van elk jaar bakte ik grote hoeveelheden wafels en rolletjes, genoeg voor de hele buurt. En voor ons gezin en de hele familie natuurlijk, want mijn zoons waren er als het ware mee opgegroeid en hadden menig goed gevulde trommel leeggeroofd.
Op het bedrijf waar ik mijn goed belegde boterham verdiende trakteerde ik tussen kerst en de jaarwisseling uiteraard de meeste collega's op een nieuwjaarsrolletje mét slagroom, waarvoor ik speciaal een bus slagroom meenam. En ik vergat er natuurlijk niet bij te zeggen dat het een typisch Drents gebruik was…

Die eerste keer, twee jaar geleden voor de etalage van Blokker, heb ik ernstig getwijfeld of ik een nieuw wafelijzer aan zou schaffen, want de originele was helaas in de chaos van twee verhuizingen "ergens" verloren gegaan. Maar ach, we waren aan het verhuizen en ik zou niet echt veel tijd hebben om aan het bakken te gaan en… Maar dat was het natuurlijk niet alleen. De herinnering aan het bakken van de knijpertjes en de nieuwjaarsrolletjes leverde me een enorme berg aan melancholieke déjà vu gevoelens op. De laatste keer dat ik ze had gebakken was in 1996. Eind 1997 was Janny al erg ziek en eind januari overleed ze. Ze at nauwelijks nog iets en ik zou die wafels ongetwijfeld voor niemand - en zeker niet voor haar - hebben gebakken. Het huis was immers bijna leeg.

"Volgens familierecept"

De afgelopen jaren is het er steeds niet van gekomen om zo'n wafelijzer aan te schaffen. Elke keer stond mijn hoofd er niet naar omdat ik me geestelijk moest voorbereiden op alwéér een operatie. Vorig jaar kocht ik in een opwelling een zakje rolletjes aan de deur. Het was voor een goed doel, dat wel, maar ik vond ze niet lekker. Ze smaakten overal naar, alleen niet naar de "knieperties" volgens mijn eigen familierecept.

Vandaag heb ik ze met heel veel smaak gegeten. Nee, ik heb ze niet zelf gebakken. Ze werden ons aangereikt door de kinderen van onze aardige en behulpzame buren. Dáár waren ze gebakken. Ongetwijfeld volgens oud Drents recept, want ze smaakten zoals die van mij altijd hebben gesmaakt. Niet zonder enig heimwee naar die onbezorgde tijd van toen heb ik ze opgegeten. En mét slagroom aan Monique geserveerd. Héél even was het alsof de tijd een klein beetje stil had gestaan en ik dankzij onze buren een traditie weer had opgepakt.
Maar ik denk toch niet dat ik zo'n "knieperties-iezer" nog eens zal kopen. Het is heel verleidelijk, maar ik weet als geen ander dat je herinneringen niet over kunt doen. Ik zal misschien genoegen moeten nemen met de herinneringen zelf.
En in gedachten glimlach ik als ik denk aan de kleine kinderhandjes die razend snel zeer illegaal werden gevuld als we weer eens niet hadden opgelet. En ik denk aan al die familieleden die al jaren die volle trommels met nieuwjaarsrolletjes moeten missen. Zoals ik natuurlijk heb gedacht aan Janny, die ettelijke trommels vol met deze lekkernij in haar handboekbinderij presenteerde aan haar klanten. Met die herinneringen zal ik het moeten doen. Het is niet anders.

11 december 2004

Op 26 april 1999 komt Eric Klaverweide, de man van Monique, op 44-jarige leeftijd door een motorongeluk om het leven. Hoe zij dat eerste jaar daarna heeft beleefd, is te lezen in de serie "Blaka Rosoe", waarvan de laatste aflevering in de december-editie 2001 is verschenen (te vinden in het archief).

In "Dubbel-leven" pakt Monique haar verhaal twee jaar later weer op. Inmiddels heeft zij via "de Draaikolk" haar tweede liefde ontmoet en zijn wij in februari 2002 getrouwd. In deze tweede serie verhalen beschrijft zij - vanuit het nu en deels door terug te blikken - hoe zij haar leven weer heeft opgepakt en op welke wijze haar rouwproces hierin onverminderd een eigen plek heeft behouden. Een verhaal over hoe geluk naast verdriet kan bestaan. In de hoop dat het volgen van dit "dubbel-leven" andere lotgenoten zal doen beseffen dat er na verlies nog een toekomst mogelijk is. Dat je met een nieuwe partner/lotgenoot - ondanks alle dubbele gevoelens en verdere tegenslagen - toch en misschien wel nóg intenser van het leven kan gaan genieten. Een leven dat weliswaar door het gemis nooit meer hetzelfde zal worden. Een leven dat anders is, maar daarom zeker niet minder waardevol.
(Bert Vos, hoofdredacteur)

Dubbel-leven (12) - Loslaten, en ook weer niet…

Telkens wanneer ik in de decembermaand een tuincentrum binnen stap, gaan mijn gedachten terug naar december 1999. Destijds was ik in zo'n centrum op zoek naar een kunstkerstboom. Nee, geen echte, want gezien de grootte die ik op het oog had, zou het voor mij onhandelbaar worden om het alleen te vervoeren. Ondanks dat het mijn eerste Kerst zonder Eric zou worden, of misschien wel juist daarom, had ik blijkbaar toch behoefte aan licht en warmte in mijn woonkamer, mijn "veilige haven." Toch voelde het aan als een vorm van "zelfkastijding", zoals ik daar alleen rondliep in de wetenschap dat ik die dagen zonder hem zou moeten doorbrengen. Mijn in december 2000 geschreven korte verhaal "Haar eerste Kerst alleen" is hierop gebaseerd.

Alles heeft z'n eigen tijd

En nu, vijf jaar later, ben ik in een heel ander deel van Nederland en nu niet langer alleen maar samen met mijn tweede liefde, opnieuw onderweg naar een tuincentrum. We zijn op zoek naar een paar mooie planten voor onze woonkamer. Ja, misschien wel een vreemd moment om daar in deze tijd van het jaar naar op zoek te gaan, maar zoals Bert ook altijd zegt: "alles heeft z'n eigen tijd." En onze tijd is nu blijkbaar aangebroken.

Sinds wij twee jaar geleden ons nieuwe huis betrokken, heb ik het kopen van planten eigenlijk zoveel mogelijk geprobeerd te vermijden. Ik had daar naar mijn gevoel heel legitieme redenen voor: ik wilde onze (overigens uiterst bereidwillige) nieuwe buren niet onnodig belasten met de zorg voor post én planten tijdens vakanties en (niet onbelangrijk) Bert's ziekenhuisopnames. Nu wil het geval dat Bert een echte plantenliefhebber is, maar ondanks voorzichtige pogingen om mij op andere gedachten te brengen, hield ik het liever op bloemen in huis.

Maar nu was er vorige week nóg iets wat z'n eigen tijd had gekregen: de hifi-installatie (Eric's passie) hebben we eindelijk verhuisd van de woonkamer naar mijn werkkamer boven. Twee jaar lang was ik er niet aan toe geweest om deze stap te zetten. Ondanks dat het een doorn in mijn ogen was en ook na langere tijd bleef, want door de grootte van de speakers was het geheel niet goed inpasbaar in ons interieur waardoor het geluid van opzij kwam in plaats van recht voor ons. Iedere keer hoorde ik Eric mij in gedachten vermanend toespreken: "Verkeerde opstelling, Monique. Het geluid komt zo niet optimaal tot z'n recht".
Vorige week was de tijd dus rijp en heeft er een interne verhuizing plaatsgevonden. En tja, toen was de woonkamer ineens wel akelig kaal geworden aan een kant en dat bracht Bert ertoe een nieuwe, maar nu succesvolle, poging te doen. "Dat lijkt me nou een perfecte plek om een mooie grote "boom" (…) neer te zetten." En zo geschiedde, wij naar het tuincentrum.

Zelfs aan planten zijn zoete herinneringen verbonden…

Tot mijn opluchting zag ik dat de speciale Kerstafdeling hier goed was afgescheiden van de rest. We konden het gedoetje gelukkig links laten liggen…
Zoals altijd zijn we het snel eens geworden over de uiteindelijke keuze. De "boom" is een forse plant geworden die het plafond nog nét niet raakt. En ook een paar kleinere exemplaren werden door ons aangeschaft.

Toch werd ik er wel een beetje moedeloos van te moeten constateren, dat zelfs aan planten zoete herinneringen verbonden zijn. En ook Bert had die ervaring. Zo viel mijn oog alsmaar op planten die Eric en ik eerder hebben gehad. Zoals in elke relatie vindt er al snel een bepaalde onderlinge rolverdeling plaats. Daarvan werd ik mij natuurlijk pas pijnlijk bewust op het moment dat Eric er niet meer was. Hij was degene met de "groene vingers" die de tuin bijhield en de planten verzorgde. De keren dat ik mijn steentje wilde bijdragen door de planten water te geven, ging het subiet mis: ze verzopen door een teveel aan water.
Herinneringen kwamen naar boven aan onze eerste flat die werkelijk vol stond met planten en die het daar ook zo geweldig deden door het vele licht dat er naar binnen viel. Een grote bestelbus was afgeladen met alleen maar planten toen wij gingen verhuizen. Diverse exemplaren zijn onderweg gesneuveld en lang niet alle planten die het wél overleefd hadden, konden we uiteindelijk goed kwijt.
Inmiddels waren we gevallen voor verticale lamellen voor de ramen. Erg praktisch, maar ja, plek voor planten op de vensterbank was er niet meer. En de ruimte die eventueel geschikt zou zijn voor een mooie staande plant… werd ingenomen door de hifi-installatie. Vanaf dat moment is het eigenlijk op plantengebied nooit meer écht goed gekomen. De kamer werd voortaan opgefleurd door bloemen.

Clivia

Na Eric's overlijden was er nog één plantje over dat hij zelf had gestekt: een clivia in de dop. De aanblik van dit jonge plantje deed me pijn iedere keer als ik er naar keek. Twee jaar lang heb ik er een haat-liefdeverhouding mee gehad en heb ik overwogen om het weg te gooien. Toch begreep ik best waar die gevoelens vandaan kwamen en het heeft dan ook tot de volgende verhuizing geduurd voordat het "mijn tijd" was om mijn voornemen in de praktijk te brengen. Dat ging niet zonder schuldgevoelens, maar het was een daad van bewust los willen laten.

Toen ik Bert leerde kennen was ik dan ook niet echt blij toen ik zag dat ook híj een clivia in huis had, waar hij overduidelijk zeer aan gehecht was. Deze flink uit de kluiten gewassen, jarenoude plant stond wel erg in schril contrast met Eric's stekkie dat - net als hij - ook niet oud heeft mogen worden. Ook Bert had zoete herinneringen aan deze plant, die onder meer in volle bloei had gestaan op het moment dat hij, na Janny's overlijden, na zijn eerste operatie uit het ziekenhuis in een leeg huis terugkeerde. De plant was danig uit zijn voegen gegroeid en zat met wortels en al muurvast aan de Keulse pot waar hij in huisde. Verpotten was niet meer aan de orde en het was slechts een kwestie van tijd…
Toch mag ik niet helemaal uitsluiten, dat ook mijn haat-liefdeverhouding met déze plant er onbedoeld toe heeft kunnen leiden dat de uitbundige bloei ophield te bestaan op het moment dat ik huize Vos betrad (een overvloed aan water?). We hebben hem, niet zonder enige druk van mijn kant moet ik bekennen, in ieder geval niet meeverhuist. Ook Bert heeft z'n clivia uiteindelijk moeten loslaten.
En daarom kon het gebeuren dat ik in dat tuincentrum vorige week nogal afwijzend reageerde toen Bert mij een plant aanwees die hem wel aansprak en ik naar hem uitviel: "Nee hè, niet wéér die plant!" Bert schrok van de felheid van mijn reactie, maar ging er wijselijk niet verder op in. Later die avond, moe maar voldaan over onze voortvarendheid, lieten wij zoals gebruikelijk de dag de revue nog eens passeren. En kwamen wij er achter waarom ik nu eigenlijk zo fel gereageerd had: Bert had opnieuw een clivia in huis willen halen…

Mijn aanvankelijke "afkeer" van het hebben van planten in huis voer ik dus nu maar terug op Eric's liefde voor alles wat groeit en bloeit. Het heeft even geduurd, maar ik heb mijn verzet nu toch opgegeven. Tijd voor een nieuwe rolverdeling binnen een nieuwe relatie.
De kale plek is opgevuld, de doorn is uit mijn oog verwijderd en - ik moet het toegeven - onze woonkamer is er een stuk huiselijker door geworden. Het is nu nog zaak om ze ook in leven te houden. Daar moet ik overigens nog wel even goede afspraken over maken met Bert…
Eric's installatie staat nu in mijn werkkamer en het geluid komt daar nu beter tot z'n recht. Eric kan tevreden zijn. En het hoort thuis in deze kamer, waar ook een deel van onze andere spulletjes een plek hebben gekregen. Vooralsnog voelt het goed. En wie weet zal het er nu eindelijk eens van komen dat ik opnieuw leer luisteren naar en vooral leer genieten van onze muziek, zoals wij dat jaren met zoveel plezier samen hebben gedaan.

Monique Vos

En zo rollen we door de dagen heen…
Over de donkere dagen voor Kerst van Lenie Commandeur

Begin oktober dacht ik nog: nou, het gaat redelijk goed met me. Ik ben intussen op bridgeles gegaan, heb daar een leuke vriendin opgedaan, ze is ook weduwe. We zijn samen op vakantie geweest en het was erg leuk en heel gezellig. We hebben een bridgeclubje en bridgen iedere woensdagavond. Dus mijn leven was echt geen brok ellende.

Maar dan wordt het november en verandert alles ineens.
Je hebt nergens meer écht zin in.
Je huilt bij het minste of geringste.
Je eet nauwelijks, want je hebt geen honger.
Je slaapt slecht.
Ik zeg weleens tegen de kids: "ik wou dat ik Hans Klok was, dan kon ik mezelf laten verdwijnen en weer terugkomen als deze rotperiode voorbij is."

Even een lichtpuntje…

En dan komt er 25 november, even een lichtpuntje. Ik ben weer oma geworden van een kleindochter. En daar sta je dan als het kindje geboren is boven de wieg en komen de emoties los.
Fred zal het eerste kind van onze jongste zoon nooit zien. Er is blijdschap omdat het kindje gezond is, maar ook droefheid.

December breekt aan, voor iedereen die wat heeft meegemaakt een rotmaand. Maar voor mij is het wel een héle erge rotmaand. Op 2 december was het een jaar geleden dat Fred is gestorven.
Ik wilde die dag niemand om me heen, heb geen telefoon aangenomen, heb wel wat in de tuin gewerkt. Ik wilde die dag zelf in mijn eentje verwerken, heb veel gehuild. En op het tijdstip dat Fred is overleden, heb ik op de grond gezeten met m'n rug tegen de verwarming en heb gehuild of er mijn leven van afhing. 's Avonds belde de jongste zoon (die net vader is geworden) met de vraag: "kom je koffie drinken?" (!) Ik zei: "ik heb niet veel zin", en hij vroeg: "kan een héél klein meisje jou dan misschien opvrolijken?"
Nou, dat zijn dan weer héle positieve dingen die het leven de moeite waard maken.

Eenzaam tussen al die mensen…

Op die dag was er nóg een lichtpuntje. Ik sta ook nog ingeschreven bij "Alleen Over", dat is een onderdeel van "Ouder Alleen." Toen ik 's morgens mijn pc opstartte, waren er acht mailtjes van mensen die ik dus niet persoonlijk ken, maar die mijn naam kennen van die site. Ze wensten mij sterkte en twee mensen hadden al een kaarsje aangestoken voor mij. Zulke reacties zijn goud waard, omdat die mensen weten wat jij voelt en meemaakt.
Dan ben ik zelf jarig op 14 december. En tot slot heb ik ook nog vijf verjaardagen van familie in december. Die verjaardagen zijn ook een ramp. Al mijn familieleden komen met z'n tweeën. En dan zit ik daar in mijn uppie en ben je eenzaam tussen al die mensen.

"Voor de kerstdagen heb ik een oplossing gevonden."

Dan komt de kerst en het oudjaar nog, dus erg vrolijk ben ik op het ogenblik niet. Dit wil niet zeggen dat ik thuis in een hoekje zit, nee beslist niet. Ik ga gewoon bridgen, ga naar de fitness, ga zwemmen maar vraag me niet wat het me kost om dit alles te doen. Maar als je thuis blijft wordt je ook niet vrolijker, dus spoor ik mezelf aan en ga erop uit.
Voor de kerstdagen heb ik een oplossing gevonden. Ik ben toen ik alleen kwam te staan vrijwilligerswerk gaan doen, o.a. bij het Rode Kruis. Ik ben nu dus van 22 tot 27 december bij het Rode Kruis als vrijwilligster aan het werk. Zo heb ik ook geen tijd om te piekeren, want je bent daar van 's morgens tot 's avonds bezig. En nu kunnen de kids doen wat ze willen. Hoeven ze zich om moeder geen zorgen te maken.

En zo rollen we door de dagen heen. Ik heb veel verdriet, maar er is toch ook nog veel positiefs en daar proberen we ons dan maar aan op te trekken. Ik zit vaak achter de pc, mail en chat met lotgenoten en dat contact doet je goed omdat het lotgenoten zijn, mensen die weten waar je over praat. En als men vraagt: "hoe gaat het nu?" zeg ik steevast: "het gaat wel, hoor."
En ik ga er vanuit dat het nieuwe jaar wel weer wat moois zal brengen.

Ik wil iedereen, die het nu ook zo moeilijk heeft, veel sterkte wensen, hele fijne feestdagen en een goed en gezond 2005.

Lenie Commandeur, vrouw, geboren 14 december 1942; partner Fred overleden aan prostaatkanker op 2 december 2003; twee volwassen zoons; e-mailadres: hw.commandeur@home.nl

Wat zal ik blij zijn als het feestgedoe voorbij is
door Leni van Jelgerhuis

Bij toeval kwam ik bij jullie site terecht en ik heb echt de behoefte om mijn verhaal te vertellen en te delen met lotgenoten.
Een half jaar geleden ben ik mijn liefste verloren en nu - in deze donkere decembermaand - voel ik me echt heel verdrietig. Eigenlijk denk je dat naarmate de tijd verstrijkt, dat het dan beter zal gaan, maar dat is helemaal niet zo. Het lijkt wel of ik nu pas echt ga beseffen dat hij écht niet meer terugkomt. Ik ben alleen achtergebleven en dat is de harde waarheid waar ik aan zal moeten wennen.

Het zal nooit meer worden zoals het was

Aan de buitenkant lijkt het aardig goed te gaan. Mensen zeggen vaak tegen me dat ze me flink vinden omdat ik toch wel weer van alles aanpak: m'n werk, hobby's, etc. Ik ga er ook wel op uit, doe leuke dingen met vrienden en vriendinnen. Maar als je dan weer alleen thuiskomt en Martin is er niet om op me te wachten en naar me te luisteren, dan voel je je zo verdrietig en dan ben ik helemaal niet zo flink. Het verdriet is er volop en lijkt ook wel niet minder te worden.
Er is nog geen dag geweest dat ik níet heb gehuild. Sommige mensen zeggen dat het goed is om te huilen, dus ik laat het maar gebeuren. Ik kan het trouwens toch niet tegenhouden want dan krijg ik zo'n rare bal in m'n keel. Begrijp me goed, ik huil niet de hele dag hoor, maar soms overkomt het me gewoon als ik over Martin praat of als ik iets hoor of zie wat me aan hem doet denken. Mijn leven is veranderd, staat helemaal op z'n kop en het zal nooit meer worden zoals het was.

We hadden het goed

Volgende week is het kerst. Toen Martin er nog was, maakten we er altijd een gezellige tijd van. We namen wat vrije dagen op en gingen wat leuks doen. De kerstdagen brachten we samen met onze zoon en schoondochter en familie door en we hadden het goed.
Dit jaar zal het totaal anders zijn. Ik ben natuurlijk weer samen met onze zoon en schoondochter en, oh lichtpuntje, mijn lieve kleinzoon die twee maanden geleden geboren is. Maar wat zal ik Martin missen, wat zullen het moeilijke dagen zijn en wat zal ik blij zijn als het januari is en het feestgedoe voorbij is.

Misschien is dit verhaal wat onsamenhangend, maar ik heb het maar verteld zoals het bij me opkwam. Ik denk, dat ik later nog wel eens verder vertel hoe het gaat en hoe ik me voel. Het is in ieder geval al heel fijn om je verhaal kwijt te kunnen. Dat kan ik ook wel bij familie en vrienden, maar laten we eerlijk zijn, als je dit niet zelf hebt meegemaakt, kun je onmogelijk voelen wat het is en dat is maar goed ook, want je gunt het niemand.

Ik wens iedereen die dit leest tóch goede kerstdagen en dat we ons in het nieuwe jaar weer een beetje beter gaan voelen. Allemaal veel sterkte.

Leni van Jelgerhuis, vrouw, geboren 21 september 1952; partner Martin (57) overleed op 12 juni 2004 aan een hersentumor; één getrouwde zoon. Interesse: muziek. E-mailadres: lvanjelgerhuis@casema.nl

Op het aanbod van lotgenoot Jan van Berkum om delen uit zijn laatste boek te mogen overnemen, gaan wij uiteraard graag in. Onderstaand enkele fragmenten.

Laat je niet kisten, door Jan van Berkum

Het fatale ogenblik

Zondagavond 15 maart 1998 overleed Henny plotseling aan een hartstilstand. Zij was 64 jaar. Ik werd van het ene op het andere moment geconfronteerd met een afschuwelijke situatie. Onze verlovingstijd meegerekend, hadden we meer dan 45 jaar lief en leed gedeeld. Onze twee getrouwde zonen waren op hun bestemming. We waren trots op onze kleinkinderen. We hadden het goed tot het fatale ogenblik.

Rouwproces

Ik heb in mijn rouwproces hulp van anderen zeer op prijs gesteld. Toch kwam ik al gauw tot de ontdekking dat ik zelf moest gaan werken aan het weer op de rails zetten van mijn leven. De eerste tijd lukte mij dat niet. Ik was ontroostbaar en leefde in een roes.
Toch ben ik er gaandeweg in geslaagd een nieuw leven op te bouwen. Diverse bouwstenen waren daarvoor aanwezig, zoals pianospelen, koken en tuinieren. Mijn eerste beslissing om mijn leven een andere wending te geven, was twee keer in de week te gaan zwemmen. Niet alleen was dat goed voor mijn lichamelijke conditie, maar ook om mijn geest wat rust te gunnen. Het kostte mij in het begin moeite om de gang naar het zwembad te maken. Ik had steeds uitvluchten om niet te gaan. Gelukkig heb ik daaraan niet toegegeven. Het op schrift stellen van mijn ervaringen nam ook veel tijd in beslag. Daardoor had ik een druk bezette dagtaak. Met vallen en opstaan kwam ik door die moeilijke periode.
Na verloop van tijd berustte ik in mijn lot. De duur van de eerste fase van het rouwproces is onvoorspelbaar. De een heeft een langere tijd nodig dan de ander om die berusting te bereiken.

De hond, mijn maatje

Bij verliesverwerking kan een huisdier een heel belangrijke rol spelen. Ik heb dat zelf ervaren. Na het overlijden van Henny was mijn hond, Hafra, het enige levende wezen in huis aan wie ik mijn verhaal kwijt kon. Wanneer ik verdriet had, kon Hafra mij troosten. Zij was altijd in de buurt, waar ik ook was.

Na het overlijden van Henny veranderde Hafra in haar gedrag. Zij miste het vrouwtje ook. Wanneer ik thuis kwam, keek zij in de gang waar het vrouwtje bleef. Toen zij eindelijk doorkreeg dat Henny er niet meer was, richtte zij zich geheel op mij. Ik mocht niet van haar zijde wijken. Het was al een probleem, wanneer ik boodschappen moest doen. Zij bleef dan in huis blaffen, dat ik vooral voor de buren vervelend vond. Als ik bij iemand op bezoek ging, nam ik haar daarom meestal mee.
De laatste tijd had Hafra een rare gewoonte aangenomen: namelijk zielig janken wanneer ik piano speelde. Misschien voelde zij aan dat ik totaal opging in mijn pianospel. Waren deze klassieke stukken via de geluidsinstallatie te horen, dan gaf zij geen krimp. Ook had Hafra grote moeite, wanneer iemand mij te dicht benaderde. Een liefkozing van een vriendin viel bij Hafra niet in goede aarde. Zij liet dat ook duidelijk merken. Het baasje was van haar en van niemand anders. Jaloersheid komt dus ook bij dieren voor.

Hafra was mijn grote steun en toeverlaat. Dag en nacht kon ik op haar rekenen. Ik heb heel veel tegen haar gepraat. Met haar donkere ogen keek zij mij aan en ik had de indruk dat zij mij volkomen begreep. Als ik de hond had uitgelaten zei ik vroeger vaak bij thuiskomst: 'Ga maar tegen het vrouwtje zeggen dat je er weer bent.' Nu Henny er niet meer is, zei ik wel eens cynisch na het uitlaten van de hond: 'Ga maar tegen niemand zeggen dat je er weer bent.'
En nu ... is Hafra ook dood. Bijna twee jaar na het overlijden van Henny.
Maanden geleden had ik mij er al op voorbereid, dat zoiets zou kunnen gebeuren. De schok was echter enorm. Ik heb gehuild en haar geaaid. Ik wist niet wat ik moest doen. Ik heb Hafra in haar mand in de auto neergelegd. Het afscheid was moeilijk. Mijn trouwe maatje ging zonder mij weg. Ik kon niets meer voor haar doen!

Eerst Henny, nu Hafra

Het plotselinge overlijden van mijn vrouw heeft mij geweldig aangegrepen. Ik was volkomen uit balans. Alle narigheid, die ik tijdens mijn leven had meegemaakt, zonk in het niets vergeleken bij die tragische gebeurtenis. De dood van Hafra was voor mij ook een grote schok, maar natuurlijk niet te verglijken met het plotselinge overlijden van Henny. Het verlies van je partner is onherstelbaar en eigenlijk niet in woorden uit te drukken. Met de dood van Hafra werd er ook een stukje van Henny van mij afgenomen. We hadden samen zo veel met Hafra beleefd. Het was ook haar hond.
Na het overlijden van Hafra heb ik een blijk van medeleven van familie en vrienden zeer op prijs gesteld. Zeer ontroerend waren de brieven met troostende woorden van mijn kleinkinderen. Zij voelden heel goed aan wat hun opa moest doormaken.

Millennium

Met de jaarwisseling waren Henny en ik soms samen, maar meestal vierden we dat met familie of vrienden. De jaarwisseling 2000 stond voor de deur. Nog nooit had ik oudejaarsavond alleen doorgebracht. Van verschillende kanten kreeg ik een uitnodiging om oudejaarsavond elders te vieren. Ik wilde echter de proef op de som nemen of ik het zou aankunnen om die avond alleen door te brengen.
Daar zat ik dan in het lege huis. Zonder Henny, maar ook zonder mijn trouwe hond, die een paar weken daarvoor was overleden. Er was alle reden mij zielig te voelen, maar daaraan wilde ik niet toegeven. Ik bedacht een plan om de avond door te komen. De hele avond TV kijken leek mij geen goed idee. Met als afwisseling af en toe piano spelen vloog de avond voorbij.
Op het cruciale ogenblik 'van klokslag twaalf uur,' heb ik mijzelf voor het nieuwe jaar het beste toegewenst. Kijkend naar een foto van Henny bracht ik een toost uit met de woorden:
'Meisje, je zal nog even op mij moeten wachten, want ik wil nog graag wat van mijn leven maken. Ik laat mij niet kisten.'

Jan van Berkum, man, geboren 26 februari 1928; partner Henny (1934) op 15 maart 1998 overleden aan een hartstilstand; twee volwassen zoons. Woonplaats: Zevenbergen; interesse: klassieke muziek. E-mailadres: janvanberkum@hetnet.nl

Hoofdredactioneel extra: Kerstgedachte

Op het moment dat ik dit schrijf zit ik barstensvol emoties. Het loopt zo nu en dan ook over. Dan is de tranenstroom onstuitbaar. Ik weet niet goed hoe dat nou komt. Ik heb er ook geen depressieve gedachten bij of zo, het eerste waar je aan denkt in zo'n geval als ik, natuurlijk.
Maar niks van dat alles. Ik ben alleen maar verdrietig.
Zou het de tijd van het jaar zijn?
Zou het komen door al die miljarden lichtjes aan die miljoenen kerstbomen in de wereld?
Zou het komen doordat ik weer midden in de ziekenhuismolen zit en dat met Janny ook altijd rond deze tijd het geval was?
Zou het…?

Ik weet het niet. Ik moet mezelf en Monique het antwoord schuldig blijven. Het enige wat ik weet is dat ik al een paar dagen met betraande ogen rondloop, met mijn ziel onder de arm, een beetje wezenloos achter m'n computer soms, zonder een letter te schrijven.
Mijn computer die ook een paar dagen "out of order" was. Gecrasht door een nog onbekende oorzaak, maar wel heel vervelend zo vlak voor de kerstdagen. Ik heb er dagen werk in gestopt om de zaak weer aan het draaien te krijgen.
Ik kreeg weliswaar geen beeld meer en de harde schijf was niet benaderbaar, maar helemaal plat lag het nog niet en met een beetje ouderwets DOS-gegoochel ben ik er uiteindelijk toch in geslaagd om mijn PC weer tot leven te wekken. Zonder al teveel schade, uiteindelijk. Waar leven is, is hoop luidt het gezegde en dat geldt natuurlijk voor mijn computer én ook voor mij.
De lichtjes van mijn computer en haar onmisbare randapparatuur branden weer. De onmisbare elektronische, digitale kerstboom van onze maatschappij nodigt mij uit om de wereld weer rond te surfen, om op onze eigen sites te kijken en om dit stukje te schrijven en op te slaan op de harde schijf.

En met mijn eigen harde schijf gaat het ook weer wat beter, zonder DOS-gegoochel, maar dankzij de liefde van Monique.
Ik weet dat veel van mijn lotgenoten in deze moeilijke dagen niet uit kunnen huilen op de schouders van hun geliefde. Ik weet wat dat is omdat ik het zelf ook jaren heb meegemaakt.
Maar ik hoop, nee denk, dat er ook voor hen ooit weer schouders zullen komen om even het hoofd op te laten rusten. In liefde. Dat is mijn kerstwens voor dit jaar.

Bert Vos
Hoofdredactie de Draaikolk

Over de inhoudsopgave van mijn leven: over verdriet, hoop en toekomst, door Bert Vos

Vannacht had ik een droom die ik niet kón vergeten. De meeste dromen verdwijnen na het ontwaken vaak in soms nog nauwelijks herkenbare mistflarden om daarna op te lossen in de helderheid van de dag. Maar deze droom was een droom over mijn leven. Over de draaikolk die mijn leven nog steeds is. Deze droom ging over die draaikolk én, denk ik, over de Draaikolk, de site die je nu aan het lezen bent.
Zoals je weet heeft deze site links van de pagina een permanent aanwezige inhoudsopgave. Dat vind ik als journalist een noodzaak. Je moet snel een overzicht kunnen krijgen van de inhoud van de Draaikolk.
Toch levert het in stand houden van die inhoudsopgave me, ons, elke keer toch weer wat probleempjes op omdat we proberen rekening te houden met zoveel mogelijk instellingen van monitoren zoals die bij lotgenoten in gebruik kunnen zijn. De een heeft nog zo'n ronde of een klein beeldscherm, een laptop of een groot en plat flatpanel. Voor ons webprogramma waarmee we de Draaikolk vorm geven betekent dit dat er tussen de onderdelen van de inhoudsopgave voldoende ruimte moet zitten omdat het op sommige monitoren anders echt een onhanteerbaar rommeltje wordt met als gevolg dat je al snel de verkeerde pagina aanklikt.

Vannacht droomde ik over de inhoudsopgave van mijn leven. Een bijzondere droom, waarin ik naar mijn gevoel de hele nacht bezig ben geweest om die inhoudsopgave op de juiste wijze vorm te geven. Met voldoende afstand tussen de honderden, misschien wel duizenden onderdelen. En ik kwam tot de ontdekking dat dit nóg moeilijker was dan met mijn gebruikelijke webprogramma.
Iedereen die veel in zijn of haar leven heeft meegemaakt maakt ook dít wel een keer mee: je krijgt bezoek van mensen die je lange tijd niet hebt gezien of die je jaren eerder slechts vluchtig hebt ontmoet en die vragen hoe het met je gaat. Ze hebben een heel stuk (of vrijwel alles) van je leven gemist en je wilt ze toch graag even bijpraten voor een beter begrip.

Gisteren hadden we zulke mensen onverwacht op bezoek, lotgenoten, met wie we in een paar uur tijd als het ware mijn, ons, hele leven "even doornamen". Alle hoogte- en dieptepunten van mijn leven werden in sneltreinvaart aan de orde gesteld bijna zonder echt rustpunt. Al mijn plezierige momenten, maar ook mijn verdriet, mijn angsten, wanhoop en hoop kregen opeens een nieuw werkelijkheidsgehalte. Wat "veilig" was opgeborgen in mijn geest werd er als het ware wat ruw uitgetrokken en, door het ontbreken van voldoende ruimte in tijd, op één grote hoop gegooid totdat het was verteld. Dat was niet de schuld van de mensen die op bezoek waren. Integendeel. Ik deed het zelf. Met overgave zelfs.

Vannacht droomde ik dat ik toch wat moest doen aan de inhoudsopgave van mijn leven. Omdat ik tot de ontdekking was gekomen dat er tussen de verschillende onderdelen toch wat erg weinig ruimte zat waardoor je de kans liep te denken een leuk onderwerp aan te clicken en in plaats daarvan een hoop verdriet op je bord kreeg omdat je er met de cursor van je geest nét even naast zat. Wat ik in mijn droom heb gedaan is ruimte scheppen tussen de onderdelen op de inhoudsopgave van mijn leven. En geloof me, dat is een hels karwei omdat je rekening moet houden met honderden verschillende "instellingen" van de ontvangende "monitoren" van de mensen met wie je in het dagelijkse leven praat, lacht en huilt. Maar één ding wist ik zeker: er moest beslist voldoende ruimte komen (lees: balans, evenwicht) tussen al die onderdelen die samen mijn leven vormen.
Ik weet niet of ik helemaal in mijn opzet ben geslaagd. Terwijl ik er mee bezig was dacht ik dat ik best de hulp van Monique kon gebruiken en ik vroeg haar om verschillende onderdelen "even vast te willen houden" terwijl ik voor de rest wat ruimte schiep. Ze deed dat heel bedreven en het werk vlotte behoorlijk.
Toen werd ik in een halfdroom wakker en ik voelde hoe haar hand de mijne streelde in een constante beweging. Ik dacht nog dat ze mijn levensonderdelen moest vasthouden en dat ik haar moest vertellen dat zij me later wel mocht strelen. Er moest nu toch gewerkt worden?

Toen werd ik definitief wakker. En merkte ik dat ik juist háár hand streelde. Struikelend over mijn eigen woorden, bang om die bijzondere droom te vergeten, vertelde ik mijn lief wat ik had gedroomd en ik moest huilen omdat de inhoudsopgave van mijn leven nog niet helemaal volmaakt was geworden. Een deel ervan had ongetwijfeld nog veel te weinig ruimte tussen de onderdelen.

Vandaag is het eerste Kerstdag en ik voel hoe mijn geest is gevuld met liefde. Voor Monique, voor het leven. En terwijl ik daar over nadacht wist ik ineens dat ik vannacht toch belangrijk werk had verricht. Want had ik de afgelopen dagen niet steeds moeten huilen zonder te weten waarom? Ik denk dat er nu toch eindelijk die broodnodige ruimte is gekomen tussen die onderdelen van de inhoud van mijn leven. Die ruimte heeft een naam: liefde en hoop.

Bert Vos
25 december 2004

28 december 2004

Op de drempel van het nieuwe jaar, door Rita de Jong

Op de drempel van de maand december moet ik alleen maar huilen, ik wil alleen zijn. Ik wil die laatste stap van dit jaar niet nemen. Ik meld me ziek en staar een week voor me uit en kruip in m'n schulp. Even tijd voor mezelf, tijd voor weer een stukje verwerken, loslaten en afscheid.
Het zal een roerige, emotionele en drukke maand worden. Een maand van zoeken naar: wat willen we behouden, wat nemen we mee en wat zal anders worden. Hoe zullen we de laatste maand van het jaar ervaren met zijn tienen. Acht hier en twee daar. Hoe voegen we twee culturen en tradities samen tot één. En eigenlijk wil ik het niet, weer mee in al die aardse verplichtingen. Verplichtingen van slingers en lichtjes, bezoekjes en uitleggen.
Maar ik wil wel verder en bouwen, bouwen aan onze toekomst. Samen met Rinus en de kinderen.
Na een week huilen en staren neem ik de stap, ik ga er vol in. Ik ben rustig en vol vertrouwen dat het goed is. Ik voel de liefde van Chris en Carla om me heen. Nooit hoef ik het alleen te doen.

Eerst is daar op 1 december de VUT van Rinus. In een uur tijd organiseer ik samen met de kinderen een surprise party. Vrienden helpen spontaan mee en het wordt een succes. Maar het is ook emotioneel en spannend.
4 December, de verjaardag van een van de kinderen. Zo anders als vorig jaar toen mama er nog was en heel ziek en al zo ver weg.
5 December, sinterklaasfeest. Hoe vieren jullie dat? Samen zoeken naar een nieuwe, andere vorm waarin iedereen zich kan vinden. Er worden mooie gedichten gemaakt en buitengewoon bijzondere surprises. Iedereen geniet. We voelen ons innig verbonden met elkaar en buitelen vol goede moed de andere feesten in.
10 December, de sterfdag van Carla en anderhalf jaar na de sterfdag van Chris. Huilen en herdenken. Missen en troosten.

We kiezen voor elkaar, zonder Chris en Carla te vergeten.

14 December, wat voor een kerstkaart sturen we? Doen we dat samen?
Er wordt een ontwerp gemaakt. Eerst is daar het gedicht met al onze namen, en ook Chris en Carla nemen we mee in het kaartje als liefdevolle herinnering. Ze horen er bij. Dan komt er nog een toevoeging op het gedicht. Dan bedenkt iemand dat een foto van de kinderen erop mooi zal zijn.
Dan bedenkt weer iemand anders dat de ondergrond er anders uit moet zien. En zo krijgt de kerstkaart steeds meer vorm tot er uiteindelijk een prachtig resultaat uitkomt.
We versturen honderd kaarten naar vrienden en familie. De reacties zijn buitengewoon. Emotioneel, hartverwarmend, meelevend en liefdevol. Het is goed dat we het hebben gedaan.
Het geeft duidelijk aan dat we voor elkaar kiezen, zonder Chris en Carla te vergeten. We nemen ze mee in ons leven, altijd.

Opeens staat er een huis te koop...

Dan staat er halverwege de maand opeens een huis te koop wat helemaal aan onze woonwensen voldoet. Het moet nog worden gebouwd. We horen dat het al twee keer (bijna) verkocht is en dat andere mensen er nu een optie op hebben. Wij nemen er een optie achteraan.
We voelen ons rustig en zeggen tegen elkaar: "als dit huis voor ons is, komt het goed en anders is het nog te vroeg."
Maar het komt goed, wij kunnen het huis kopen. Zonder al te veel woorden, maar met een gevoel van verwondering en vertrouwen, wordt het in een week tijd ons huis. De kinderen hebben we ieder stapje in ieder proces meegenomen, ook de stapjes van onzekerheid en onduidelijkheid.
Volgens alle psychologen geen goede keuze maar wél voor onze kinderen, want op het moment dat de beslissing is gevallen, beginnen ze direct kamers te verdelen en alles in te tekenen. Ze denken mee over het meerwerk en geven aan wat ze wel en niet willen.

Moe van alle emoties, tranen en veranderingen.

Dan komt kerstavond. We moeten de plek van het vieren van al deze feesten eerlijk verdelen anders gaan de jongste kinderen steigeren. Dus Sinterklaas in Woerden, dan kerst in Apeldoorn.
Op kerstnacht gaan we naar de kerk. Met zes kinderen een hele optocht. Maar heel mooi om met elkaar te beleven. Een van de kinderen moet drummen in de nachtmis. Dan naar huis voor een kerstnachtontbijt en dan heerlijk tevreden naar bed. Alles waar we van houden onder een dak, dat voelt erg rijk. Kerst vol met tradities en herinneringen. Het valt voor de kinderen en voor ons niet mee, maar het lukt ons wonderwel.
Eerste kerstdag een uitgebreid ontbijt en dan op naar de familie. Het wordt een fijne dag. We bezoeken met elkaar ook nog de plaats waar Chris begraven ligt en de plaats waar Carla ligt begraven. Het is voor het eerst dat de kinderen dit met elkaar ervaren en beleven en ook dat is weer goed. Er zijn tranen en ze troosten elkaar.
Tweede Kerstdag vieren we met schoonfamilie, gescheiden van elkaar, en dat is erg omschakelen en wennen en missen.
Derde Kerstdag, we zijn moe van het pakken en regelen en organiseren. Moe van alle emoties, tranen en veranderingen, maar kijken verwonderd terug op alles wat op ons pad is gekomen sinds het overlijden van Chris en Carla. We zijn dankbaar en kijken naar de sterren om Chris en Carla te bedanken.

Nog anderhalf jaar, dan is ons huis klaar. Nog een lange weg te gaan, nog heel wat hobbels te nemen en nog heel wat te overwinnen met elkaar. Maar je leert van de dingen die je hebt gedaan en niet van de dingen die je níet hebt gedaan. We gaan het vol liefde en vertrouwen aan.

Voor een ieder: veel liefdevolle momenten in 2005.

Rita de Jong, vrouw, geboren 14 augustus 1956; partner Chris op 10 juni 2003 overleden aan een hartstilstand; drie kinderen waarvan twee thuiswonend. Nieuwe relatie met lotgenoot. E-mailadres: hoekdejong@chello.nl

Kinderboekfragmenten:

En met mijn moeder verdween de aarde
Onder mijn te kleine voeten.

Voor iedereen wiens voeten te klein waren.
Voor iedereen wiens voeten te klein zijn.

Boekbespreking: De dagen daarna.

Verlies van een moeder, voor kinderen vanaf 6 jaar

De mama van Lis was erg ziek. Nu is ze dood. Lis gelooft niet dat mama nooit meer terug komt. Ze komt áltijd terug.

Alle ooms en tantes zijn gekomen. Maar Lis hoeft niemand te zien. Liever blijft ze met opa nog even wandelen in de wind. Lis voelt zich raar wanneer ze papa voor het raam ziet staan met haar kleine zusje Emma. Ze zucht ervan.

Lis wil niet naar school. Ze wil liever thuisblijven, bij opa, papa en bij Emma. Op het schoolplein wachten haar vriendinnetjes en ja, zelfs Tom op haar. Allemaal willen ze met haar spelen. Maar Lis wil niks vandaag.

's Middags hoeft ze niet naar school. Ze gaat kijken, naar mama in de kist. Ze wordt er een beetje verlegen van. Mama in haar mooiste jurk. Mama zo wit en stil.
Na afloop eten ze friet met heel veel met. Lis wipt op haar stoel. Ze moet plassen, maar ze mag niet plassen van mama, zegt Lis. Voor deze keer mag het wel van papa. Zou mama haar nu zien? Lis hoopt van niet.

Ze lopen achter de kist aan, naar de begraafplaats. Er is een diep gat gegraven. Zou de kist daarin moeten? Lis zucht diep. Ze voelt zich een beetje misselijk. Haar hart bonkt bijna haar buik uit. Ze is helemaal in de war.

Ze zijn in het café. Iedereen die binnenkomt, geeft een hand. En dan zeggen ze iets. Heel zacht en heel moeilijk. Lis kan het niet verstaan. Het lijkt op gefeliciteerd.
Lis heeft geen zin meer in drukte, loopt naar de kapstok en verstopt zich tussen de jassen. Niemand wil ze zien, niemand! Lis zucht. Lis slikt. Dan begint ze hard te huilen.

Opa neemt Lis en Emma mee naar huis. Emma kruipt bij opa op schoot. Lis kruipt tegen hem aan. Ze mag nog een koekje en knoeit de bank vol. Mama heeft een hekel aan kruimels. 'Ik stofzuig morgen wel', fluistert opa. 'Nou hoeft mama nooit meer te stofzuigen,' zegt Lis zacht.

Elle van Lieshout (Odiliapeel, 1963) studeerde pedagogiek en gaf Nederlandse les aan vluchtelingen. Samen met haar echtgenoot Erik van Os schreef ze liedjes, gedichten en verhalen, vooral voor peuters, kleuters en beginnende lezers. De illustraties zijn van An Candaele (Gent, 1959).

Fragmenten uit: De dagen daarna - Elle van Lieshout (vanaf 6 jaar); Uitg. Lemniscaat, Rotterdam 2004; ISBN 90-5637-590-3, 45 blz.; € 9,95.

Monique Vos

Hoofdredactioneel: Elke dag een klein beetje beter

Vanmorgen zag ik dat de buurman de kerstverlichting van de boom in zijn tuin haalde. Die handeling illustreerde eigenlijk heel goed ons gevoel: gelukkig hebben we al die "fijne feestdagen" gehad en kunnen we gelukkig weer "gewoon" doen. Ook bij ons branden de kerstlampjes vanaf vandaag niet meer en staan de glasvezels van onze digitaal verlichte kerstboom onbeweeglijk kleurloos te zijn. "Het is weer voorbij, de maand december, de lange dagen komen weer nabij". Ik ga er bijna van zingen.
Waren die dagen dan echt zo vreselijk? Ach, het viel natuurlijk wel een beetje mee omdat we ze al ettelijke jaren zonder onze overleden partners hebben meegemaakt. Maar toch. Ergens blijft toch een wat unheimisch gevoel hangen. Dat gevoel dat je dat wat een gezellig feest zou kunnen zijn eigenlijk toch het liefst overslaat.

De Draaikolkredactie is weer redelijk opgewekt van start gegaan in dit gloednieuwe jaar en dat is in het verleden wel eens anders geweest. Ik heb weliswaar wellicht nog wat zware perioden voor de boeg, maar dat zien we dan wel weer.
Meer dan in vorige jaren rond deze tijd van het jaar brachten lotgenoten ons in de afgelopen weken een digitaal bezoek, stuurden mailtjes of Kerst- en Nieuwjaarskaartjes voor ons. We hebben dat natuurlijk erg op prijs gesteld en het geeft ons weer een oppepper om er mee door te gaan.

En, zoals ons motto voor 2005 al aangeeft, zijn we meteen opnieuw begonnen met het actualiseren van onze webplek. "Gewoon weer opnieuw beginnen" is niet zo maar een kreet. Het is eigenlijk een levensvoorwaarde voor ons, lotgenoten. Na de dood van Janny heb ik het ettelijke keren moeten doen: uithuilen, overeind krabbelen en gewoon weer opnieuw beginnen. Als je dat niet zou doen zou je langzaam maar zeker wegkwijnen. En dat is toch wel het laatste wat we willen! Toch?

We hopen dat 2005 voor iedereen van jullie weer wat meer kleur in het leven zal brengen. Het zal misschien niet perfect zijn, volmaakt wordt het naar ons gevoel toch nooit (meer), voor zover dat natuurlijk ooit het geval is geweest, maar een klein beetje beter geeft de "burger moed" zoals het gezegde luidt. Dat is onze wens. Elke dag een klein beetje beter. Elke dag een klein beetje groei, net als die prachtige tropische varen op de foto. Wij gaan er in ieder geval voor!

2 januari 2005

Bert Vos , Hoofdredacteur De Draaikolk

Vanaf het nieuwe millennium is de hoofdredactie van de Draaikolk begonnen met het lanceren van een speciaal motto voor het jaar dat voor ons ligt. Op deze pagina vinden jullie een inhoudsopgave van deze motto's. Je kunt ze nog eens rustig teruglezen want ze blijven natuurlijk voor elk jaar geldig. Bij wijze van uitzondering hebben we ook de bijbehorende illustraties bij de tekst geplaatst.

- 2000 - Laat het gebeuren
- 2001 - Geef jezelf een kans
- 2002 - Luister naar je gevoel
- 2003 - Het leven houdt van jou
- 2004 - Neem de tijd

Ruggesteuntjes (26) Wijsheden, gedachten en uitspraken, kort en goed voor een steuntje in de rug, verzameld door Monique Vos

• Je hebt een waardevol liefdesobject verloren, maar je vermogen tot liefhebben kun je niet verliezen.
  
  
• Als je verdrietig blijft over de maan, mis je de zonsopkomst.
  
  
• Als je je leven blijft leven in liefde, die niet verloren geraakt is maar van vorm is veranderd, doe je daarmee jezelf en je dierbaren eer aan.
  
  
• De enige emoties die niet veranderen zijn die die je negeert. Emoties moeten met liefdevolle aandacht onder ogen worden gezien.
  
  
  Uit: Krassen op je ziel. De kunst van het afscheid nemen - Arthur Samuels; Uitg. BZZTôH, 's Gravenhage 2004; ISBN 90-453-0245-4, 159 blz.
  
  
  (zie ook onze boekbespreking in de Draaikolk-editie van oktober/november 2004)
  

Heb jij dat nou ook?
Twee lotgenoten schrijven elkaar.

Je hebt het vast ook wel eens: dat gevoel dat je graag wilt weten of dat wat je voelt of denkt over je rouwverwerking uniek is of dat anderen, lotgenoten, het ook hebben, het ook zo ervaren. Ook al die dingen meemaakt die jij meemaakt. Dat is helemaal niet zo vanzelfsprekend. Het hoeft helemaal niet zo te zijn dat wat de ander ervaart ook jouw ervaring is, want ieder mens is uniek in de beleving van het verlies.
Vandaar dat we twee lotgenoten hebben uitgenodigd om regelmatig hun gedachten via e-mail met elkaar (en met ons allemaal) te willen delen. Agnes Ostendorf en Wieneke van Rossum doen dat heel enthousiast en zij ontdekken, net als wij dat allemaal zullen doen, overeenkomsten en verschillen in hoe wij onze rouwverwerking ervaren.

Bert en Monique Vos
hoofdredactie de Draaikolk

Brief 16 - Wieneke van Rossum

1 januari 2005

Hallo Agnes,

Het is inmiddels nieuwjaarsdag en hier zit ik dan in mijn uppie. Gisteravond was ik bij vrienden, mijn dochters waren ook op stap en vallen vandaag in de loop van de dag binnen. Met een kop koffie zit ik naar het Nieuwjaarsconcert te kijken en een gevoel van weemoed overvalt me. Ik kan er niet naar kijken zonder dat er herinneringen boven komen, maar ook vooral herinneringen aan de tijd dat mijn ouders nog leefden en ik thuis woonde. Frits en ik zetten uit traditie ook altijd het concert aan, tot ergernis van de meiden die wel wat vlottere muziek wensten! Maar, ik weet een betere oplossing dan weemoedig naar het concert zitten luisteren: ik ga jouw brief beantwoorden.
Troost je dat niet alleen wij, als lotgenoten, veel Internet gebruiken. Wat dacht je van de jeugd? "Zodra ik mijn kont gelicht heb", zit mijn dochter er achter, die ik er af en toe bijna letterlijk vandaan moet schoppen. Op mijn werk, in de bibliotheek, mogen pashouders een half uur gratis internetten per dag en het merendeel is de jeugd die daar gebruik van maakt.

Voor mij was het ook een roerig jaar, al was dat meer op het medische vlak. Mijn schouder- en bekkenbreukrevalidatie was net voorbij of dat Vietcong-virus sloeg toe en zo lig je twee keer in het jaar in het ziekenhuis, terwijl je anders nooit bij een dokter komt. Gelukkig ben ik niet gaan "kakelen", maar vanuit die laatste opname zijn voor mij ook emotionele momenten opgedoken.
Zo ligt degene die naast mij lag in het ziekenhuis nu in het hospice op dezelfde kamer waar Frits gestorven is. Dit alles voortkomend uit een diepgaand gesprek wat we samen daarover gehad hebben. Ik durf haar daar niet op te zoeken. Ik schaam me niet voor mijn emoties die ongetwijfeld zullen komen, maar ik wil haar die pijn ook niet aan doen. Om daar weer binnen te gaan zonder tranen kan ik niet, aan de andere kant denk ik, misschien is het toch wel goed voor het verwerkingsproces. Maar voor haar zelf om mij dan zo emotioneel te zien, lijkt me ook niet prettig. Ik mijd trouwens veel plekken waar ik herinneringen aan Frits terug kan vinden. Ik merk het al aan mijn vakantiekeuzes, landen waar we samen geweest zijn staan niet op mijn lijstje, maar ook in Nederland mijd ik dat. Heb jij dat nou ook?

Nu, na die verschrikkelijke zeebeving, denk ik ook weer terug aan de tijd dat wij in Phuket waren, inmiddels zo'n 25 jaar geleden. Destijds waren er maar twee hotels en Frits had gehoord dat er achter de baai een schitterend strand lag dat FKK heette. Toen ik tegen hem zei dat hij dan wel zijn zwembroek uit moest trekken, keek hij me verbaasd aan. Ja man, dat betekent "Freie Körper Kultur", gewoon het naaktstrand. Wist hij veel. Ook in Galle, op Sri Lanka zijn we geweest. Een prachtig stadje met veel herinneringen aan de VOC. Veel mensen hebben daar nog Nederlandse achternamen. Deze tragedie is gewoon niet te bevatten en dan is ons leed hierbij maar peanuts. Wij hebben onze immateriële pijnen, maar gelukkig hebben wij materieel nog alles. Hoe moeten ze daar hun traumatische ervaringen verwerken? Psychologische hulp is er niet. Je overleeft een ramp, maar je leven wordt compleet verwoest. Geld troost niet, maar geeft wel minder zorgen.

Dat eenzame kerstgevoel had ik dus ook. Eenzaam maar niet alleen. Het geluk van de anderen gun je ze wel, maar je voelt je eigen gemis zo sterk. Rouwen is een eenzame zaak, je voelt je eenzaam zonder je geliefde. Maar ook, omdat er niemand is met wie je je gevoel kunt delen. Of je vindt geen woorden voor je gevoelens. Je moet het alleen doen ondanks de steun die je van mensen krijgt.
Die schone schijn op houden kan ik ook geweldig. Er zijn er niet veel die daar doorheen prikken. We zijn "Lustige Witwes". Soms kan ik heftig verlangen naar iemand die daar wél doorheen kan prikken. Als je je schouder breekt worden er een paar pennen ingezet, maar aan een gebroken hart kan niets gedaan worden. Je moet een vrolijk gezicht opzetten, je leven en verplichtingen gaan door, maar niemand merkt daardoor de pijn die je innerlijk voelt. Er is geen hand om vast te houden, geen schouder om je hoofd op neer te leggen, geen arm om je heen. Met de dood eindigt je relatie niet, inderdaad het GROTE GEMIS is dan zo voelbaar.
Op zulke momenten denk ik dan ook weleens aan een nieuwe relatie met wie je verdriet kan delen en de troost die je elkaar kan bieden, maar ik denk dat je op het verkeerde pad bent als je die krampachtig gaat lopen zoeken. Daar moet je gewoon tegen aan lopen, is mijn mening. Ik zie in mijn omgeving dat mensen uit eenzaamheid een relatie aangaan, maar op den duur werkt dat niet. Er komen gegarandeerd allerlei problemen om de hoek kijken en ik denk dat ik dan liever alleen ben, zonder die problemen. Wil ik weer een relatie beginnen dan moet wel de vlam in de pan slaan, weer vlinders in mijn buik hebben en we moeten samen veel gemeen hebben. Iemand met wie ik kan lachen en kan huilen.Toevallig zit ik in een circuit waar ik veel mensen ontmoet, maar in de afgelopen drie jaar kon ik echt van niemand zeggen: "wouw, dat is hem!"

En zo stappen we het nieuwe jaar binnen, elke keer weer een jaar verder verwijderd van de periode dat je nog met je geliefde samen was. Wat het nieuwe jaar gaat brengen? Ik weet het niet. Soms kan het me beangstigen als ik denk hoe lang ik nog alleen verder moet, maar is het niet: de mens lijdt het meest door het lijden dat men vreest? Je moet het gewoon maar over je heen laten komen en het beste er van maken, je kunt er zelf toch geen invloed op uitoefenen.
Toch zal het jaar anders worden als rond juli mijn oudste dochter de deur uit gaat. Dan zitten we nog met zijn tweeën thuis. Maar ik kan me ook wel verheugen op het verbouwen van de twee slaapkamers tot één kamer. Als de jongste dan het huis verlaat, wordt dat mijn kamer. Maar hopelijk zijn we dan weer een paar jaar verder.

Wij starten elk jaar met een zaalvoetbaltoernooi dat naar Frits vernoemd is. Hij was coach van het team van mijn buurjongen en dat team heeft vier jaar geleden het initiatief genomen een avond te voetballen voor het KWF. Zijn veldvoetbalteam doet ook altijd mee en het mooie was dat zij de eerste cup wonnen, alsof Frits daar zelf nog de hand in heeft gehad! Het is altijd een heel speciale avond vol positieve uitstraling en indrukwekkende momenten. Zo hangt zijn voetbalshirt in de goal. Ook heeft eens een team, dat hem helemaal niet gekend heeft, een minuut stilte gehouden ter nagedachtenis aan hem. En in die paar uur wordt er veel geld gestort, zelfs omwonenden van de sporthal kwamen spontaan geld brengen omdat ze het zo'n prachtig initiatief vinden. Hieruit merk je dat kanker ons allemaal raakt.

Van de week las ik: "rouwen is op verhaal komen." Hier valt niets aan toe te voegen en hier wil ik het dan maar bij laten.

Een lieve groet van Wieneke

***

Brief 17 - Agnes Ostendorf

28 januari 2005

Dag Wieneke,

Oh Wieneke, wat erg voor je. Het jaar 2005 begint bij mij zo goed, maar het doet me pijn te lezen dat het bij jou zo anders is. Ik gun je zoveel goeds maar je hebt nu zoveel verdriet. Ik zou niet weten met welke woorden ik jou zou kunnen troosten, wetende dat alle woorden die gezegd gaan worden, het verdriet van verlies niet verminderen. Je moet héél krachtig zijn, wil je dit zonder krassen op je ziel "overleven".
Net als jij heb ik ook zoiets van: En waar is die goedheid van God nou? Waar is nou die rechtvaardigheid waar alle gelovigen het altijd over hebben? Ook ik heb daar zo m'n vraagtekens bij. Ik weet héél goed dat afscheid nemen bij het leven hoort, maar teveel afscheid in zo'n korte periode en vooral van mensen die je dierbaar zijn, heeft niets met goedheid, laat staan met rechtvaardigheid te maken.

In je ingezonden reactie van 20 januari naar de Draaikolk las ik dat de vrouw, die naast je lag in het ziekenhuis, is overleden en hoeveel verdriet je dat doet. Het is zo logisch dat je haar niet kon bezoeken. Het is toch ook onmenselijk zwaar om weer die kamer in te gaan waar Frits ook lag. Ik vind het knap dat je wel met haar over leven en dood hebt kunnen praten. Dat kan ook niet iedereen.
Ook schreef je, ondanks het verdriet wat uit je brief spreekt, heel mooi dat jouw vriendin Marianne nu bij Frits in de skybox zit. Zo zou ik het ook willen zien. Je dierbaren kijkend vanuit de skybox naar het spektakel hier op aarde. Wat zouden ze er van vinden? Met hun handen in het haar als het fout gaat, als de mens er een rotzooi en een puinhoop van maakt? Misschien wel juichend als er gescoord wordt of wellicht hand in hand "the wave" als er hulp en steun nodig is. Ongetwijfeld sturen zowel Frits, Ineke en Marianne jou vanuit hun skybox veel "waves" toe.

Wat bijzonder dat er een voetbaltoernooi naar Frits vernoemd is en wat goed dat ze voetballen voor het KWF (Koningin Wilhelmina Fonds). Zelf ga ik daar ook actief in aan het werk (vrijwilligerswerk wel te verstaan). Ik heb me aangemeld bij het CNK (Contactgroep Nabestaanden Kankerpatiënten). Ik heb de afgelopen jaren zoveel steun bij die organisatie gevonden dat ik dat héél graag door wil geven. Ongetwijfeld zal het werken bij die organisatie veel bij mij losmaken. Ik ben daar niet bang voor en durf het wel aan.

Hoe is het nu met jezelf en met je Vietcong-virus. Of liever gezegd, met de afwezigheid van dat virus? Gaat dat goed? Ik lees eigenlijk nergens of je nog gecontroleerd wordt, of dat virus nog consequenties heeft gegeven voor eventuele volgende reizen. Hoe gaat dat nu verder?

Vorige week vrijdag was de overdracht van mijn huis. Het deed me veel meer dan ik verwacht had. Het bezoek aan de notaris was voor mij een ramp. Het begon al met twintig minuten wachten op de gang omdat meneer de notaris nog in gesprek was. Na binnenkomst vertelde de notaris me dat hij een oud-klasgenoot van mijn oudste broer was en hij vroeg me hoe het met hem was. Ik schrok daar van, want ook mijn oudste broer is inmiddels overleden. Nadat ik dat vertelde, ging die man uitgebreid over m'n broer praten terwijl ik er met een dichtgeknepen keel bij zit om het huis van Cees te verkopen. Ik voelde me doodongelukkig en het enige wat ik wilde was zo snel mogelijk die kamer uit. Gewoon weg! Op een gegeven moment heb ik zijn relaas onderbroken en gezegd dat ik graag wilde dat hij doorging met z'n werk, omdat hij al twintig minuten achter op schema was en aan het praten was over mijn overleden ouders en broer, dat was voor de andere aanwezigen niet echt interessant.
Toen werd die notaris een beetje narrig en raffelde de hele handel af. Vervolgens feliciteerde hij wel de nieuwe eigenaren met hun aankoop, maar mij niet met de verkoop. De makelaar merkte het op (vond het blijkbaar niet gepast) en feliciteerde vervolgens mij met de verkoop van mijn huis. Na afloop ben ik langs het IJsselmeer gereden en heb aan de dijk ruim een half uur uit staan waaien/huilen voor ik naar huis ging.
Het is zo waar, wat je al eerder schreef: met de dood eindigt wel je huwelijk, maar niet je relatie. Soms denk ik dat alleen mensen waarvan de partner is overleden precies begrijpen wat ik bedoel. Zo ook die notaris. Het ging echt aan hem voorbij dat ik als WEDUWE van de heer Van Veen (zo werd ik constant door hem genoemd) ook gevoel had. Dat ik er moeite mee had om het huis, waar ik zoveel jaren gelukkig was geweest (tweeëntwintig jaar met Cees en bijna drie jaar met Andries), bezig was te verkopen.

De volgende dag heb ik een advies van een lotgenoot opgevolgd. Namelijk: maak van je nieuwe huis iets leuks met de herinneringen van je oude huis. Ik heb een plattegrond op schaal gemaakt van mijn nieuwe woonstek en ben bezig m'n huidige en nog nieuw aan te schaffen meubelen ook op schaal te tekenen, uit te knippen en met alles te schuiven op die plattegrond. Ik wil de sfeer van m'n oude huis in m'n nieuwe huis brengen. Dat wordt puzzelen, maar een leuke puzzel.
Dan moet ik ook nog (luxe) keuzes maken: wat voor keuken wordt het, neem ik een mooie houten vloer of kies ik voor zachte en warme vloerbedekking, welke tegeltjes in de badkamer en wil ik nou wel of niet openslaande deuren naar een eventueel aan te bouwen balkon. Kortom, ik ben bezig met de voorbereidingen van de grote verbouwing en ik vind dat nog steeds heel moeilijk. Juist dan mis ik mijn klankbord, steun en toeverlaat. Wat zouden we met z'n drieën gebrainstormd hebben!

In de laatste zin van je brief schrijf je dat je "Rouwen is op verhaal komen" hebt gelezen. Blijkbaar heeft het veel indruk bij je achtergelaten. Maar er is mij waarschijnlijk iets ontgaan, want ik heb geen idee wat het is. Is dat een boek, een gedicht, een verhaal? Wil je me dat nog laten weten. Ik merk namelijk bij mezelf dat ik weer opnieuw boeken en verhalen ben gaan lezen die óf direct óf indirect met rouw en rouwverwerking te maken hebben. Rouwen is nog lang niet uit mijn leven verdwenen.

Wieneke, ik stop met schrijven. Ik ga m'n kleindochter uit school halen en realiseer me nu ook héél goed dat ik in een lieve, warme en fijne omgeving woon en dat dat zeker niet vanzelfsprekend is.

Vele lieve groeten en heel veel sterkte komende tijd.

Agnes

14 januari 2005

Uithuilen en gewoon weer opnieuw beginnen:
Rood gekleurde tranen over het blauwe doek
door Bert Vos

Naast ettelijke andere hobby's heb ik ook een groot deel van mijn leven getekend en geschilderd. Omdat ik het gewoon lekker ontspannend vind om met kwast en verf te kliederen. Op redelijk groot formaat doek, maar ook op met linnen beplakte stukken karton op A1-formaat. Die kleinere maat gebruikte ik vooral tijdens onze vakanties. Sinds het overlijden van Janny in januari 1998 heb ik nog maar één keer een doek op mijn schildersezel gezet. Ik heb heel lang over dat doek gedaan en het was meer bedoeld als therapie na mijn dikke darm-operatie eind 1998 dan dat het ontspanning was. Het was eigenlijk nog méér om mezelf te bewijzen. Dat ik het allemaal nog kon. Dat ik niet verdrietig in een hoekje was gaan zitten na het verlies van vrouw en gezondheid.

Samen schilderen

Het schilderen was voor mij aan de andere kant erg confronterend, juist omdat ik het schilderen de laatste tien, vijftien jaar van Janny's leven bijna altijd samen met haar deed. Heel veel tijdens de vakanties, bijvoorbeeld. Zij had zich wat dat betreft gevonden in de aquarel nadat ik haar er eindelijk van had weten te overtuigen dat zij méér kon dan het louter inkleuren van prenten zoals ze op de lagere school altijd met veel plezier en héél precies had gedaan. Wie, zoals zij, zulke prachtige boekontwerpen kon maken, zulke schitterende marmerpapieren in zulke prachtige kleurencombinaties kon scheppen, die moest toch wel kunstzinnig zijn, was mijn simpele redenering. Zij maakte met heel veel overgave haar aquarellen die steeds beter werden. Zij kon, wat mij nooit was gelukt en daar was ik best trots op. Zoals ik nu trots ben op Monique die steeds mooiere foto's maakt en mij daarmee regelmatig weet te verrassen. Monique had ook steeds gezegd dat ze niet kon fotograferen, alleen maar "kiekjes" kon maken. Ik weet inmiddels wel beter. Ga maar eens naar mijn site "Het Spinnenweb" en bewonder daar haar foto's.

Boekbinderslinnen

Toen Janny wist dat ze niet lang meer te leven had moest haar handboekbinderij en restauratieatelier worden opgeheven. Ook het zorgvuldig door haar opgezette kinderboekenantiquariaat moest noodgedwongen worden beëindigd.
Als je, zoals zij had gedaan, met heel veel liefde je bedrijfjes hebt opgebouwd, er zelfs landelijk succes mee hebt geboekt, dan geeft het heel veel pijn en verdriet om er definitief afscheid van te moeten nemen.

Voor de boekbinderij had ze nogal wat rollen boekbinderslinnen op de plank liggen. Linnen, waar ik ook mijn schildersdoeken van maakte. Voordat ze begon aan de verkoop van alle boekbindersspullen kreeg ik rollen van het beste linnen voor mijn toekomstige schildersdoeken. En we hebben samen nog twee doeken op frames in elkaar gezet naast enkele tientallen A3-formaatjes op dik karton die ze in de loop van het jaar al voor me had gemaakt zodat ik "er nog jaren mee vooruit zou kunnen". De stapel is nog niet kleiner geworden.

Het blauwe doek

Schilderen dus. Ik zou deze week voor het eerst na begin 1999 de schildersezel weer in elkaar gaan schroeven en er het laatste doek opzetten dat ik nog samen met Janny in elkaar had gezet. Een blauw doek, haar lievelingskleur. Een dubbele confrontatie dus. Ik had het er al -tig keren met Monique over gehad dat ik weer wilde gaan schilderen, vooral tijdens de euforie van mijn eerste maanden samen met Monique. Ik zou het blauwe doek overladen met allerlei vrolijke kleuren, zoals ik me toen voelde. Maar daar bleef het bij.
Het blauwe doek stond al die jaren maagdelijk te zijn tussen mijn in de loop der voorgaande jaren vervaardigde schilderijen. Tot maandag. En dat kwam ook een beetje omdat we in het weekend nog eens naar "Out of Africa" hadden gekeken, Monique's lievelingsfilm. Het blijft een mooie film, zich afspelend in het schitterende Afrikaanse landschap. En terwijl we keken, ontstond bij mij ineens het idee om een landschap uit "Out of Africa" voor Monique vast te leggen.

Streken acryl vermengd met tranen

Maandag werd onze "bibliotheek", de ruimte waar zowel Monique's als mijn boekencollectie een plek heeft gevonden, tijdelijk getransformeerd in een waar schildersatelier. Net echt, zullen we maar zeggen. Op de achtergrond keek Janny vanaf haar foto toe vanaf de boekenplank waarop onze complete grafische verzameling staat, inclusief haar geliefde vakboeken over handboekbinden en restaureren, terwijl ik de schildersezel in elkaar schroefde en verf, kwasten en palet klaar zette.
En ik begon, in oude kleren die meteen mijn "schilderskleren" werden genoemd, aan "Out of Africa". "Vincent" Lambertus Vos was er een hele dag zoet mee, vooral met het opnieuw uitvinden van het "schilderswiel". Hevig slikkend en mijn tranen verdringend ging de grootste kwast die ik heb "zo maar" over het mooie, egale blauw van het linnen en ik "verdreef" met heftige streken acryl, vermengd met water en tranen, Janny's lievelingskleur met het rood van de ondergaande zon boven de Afrikaanse savanne. En rood, besefte ik ineens, is de lievelingskleur van Monique.

Altijd is er voor iets een eerste keer en altijd is er een moment in je leven dat je uithuilt en helemaal weer opnieuw begint. Zo'n moment beleefde ik, daar in de stilte van "mijn atelier".

Zij keek goedkeurend toe

Daarna kwam er even niets meer van schilderen wegens ziekenhuisperikelen over wat er met mij moet gebeuren: wel of niet opereren. Een paar dagen later zocht ik de camera van Monique om enkele passende foto's te maken van de heerlijke schilderschaos in mijn nieuwe "atelier" als illustratie bij mijn dagboek op "Langs de vloedlijn". Die lag niet op de vaste plek. En Monique was even "verdwenen". Later kwam ze tevoorschijn. Hevig zwetend. Had ze voor mij al de nodige foto's gemaakt én de schildersezel opnieuw in elkaar gezet. Want de ezel was met doek omgevallen omdat delen van de schildersezel door mij blijkbaar niet goed in elkaar waren gezet. "Het is me gelukt", zei Monique met een glimlach toen ze me het verhaal vertelde, "maar ik vroeg me wel af of Janny ach