Terug naar index ArchiefTerug naar de Draaikolk, webplek voor mensen
die hun partner hebben verloren
Inhoud van de 4e jaargang nrs. 5/6, edities februari/maart 2002
Van de hoofdredactie: Op weg naar de heldere dagen…
Op het moment dat ik dit schrijf beginnen de dagen alweer te lengen. De zon laat zich nog niet al te vaak zien, maar de wilgenkatjes hangen alweer uitdagend aan de takken en de eerste teruggekeerde trekvogels laten zich zelfs al wat schuchter horen, ook al klinkt hun ,,gezang" nog wat schor van een waarschijnlijk toch nog onderweg opgelopen verkoudheid. Twee tortelduiven zijn zowaar alweer aan het stoeien op een zoals gewoonlijk veel te dunne tak. Kortom: nog even en we hebben de donkerste dagen weer lekker achter ons liggen.
Kerstdagen,
Oud en Nieuw, het blijven moeilijke momenten voor mensen die hun
partner hebben verloren en alleen achterbleven. Zelfs nu ik al
weer enige tijd een partner naast me heb, blijven het voor ons
moeilijke dagen. Het liefst zouden we nog steeds in die weken
de gordijnen willen sluiten en voor niemand aanwezig willen zijn.
Deze keer hebben we de daad bij het woord gevoegd en hebben we
de gordijnen voor een paar weken gesloten en hebben Kerst en Oud
en Nieuw doorgebracht op een plek waar niemand ons kende.
Ik moet zeggen dat dit een erg vreemde ervaring is, vooral ook
als je gekozen hebt voor een warme plek en je in zomers tenue
langs de kerstverlichting wandelt. Om thuis te komen in een ijskoud
land.
Januari is trouwens ook al niet m'n liefste maand. De sterfdag
van Janny valt op de laatste dag ervan en ironisch genoeg is die
dag dit jaar ook formeel mijn laatste ,,werkdag" bij het
bedrijf waar ik bijna veertig jaar heb gewerkt en ik daarna dus
echt werkloos verder van m'n WAO mag ,,genieten", exact vier
jaar nadat Janny stierf.
In de afgelopen maanden hebben jullie de Draaikolk druk bezocht. Er zijn weer veel nieuwe deelnemers voor de ,,Mailbox" en ,,Ik denk aan jou" bijgekomen, die we uiteraard zoveel mogelijk tussendoor op de pagina's hebben geplaatst.
Bedankt voor de vele reacties met goede en lieve wensen die we kregen. Het doet ons goed dat jullie zo met ons meeleven, nu we zo druk bezig zijn met voorbereidingen voor ons huwelijk op Valentijnsdag. Want ook al houden we het heel sober zonder uitbundige feest en zo, je staat er toch weer versteld van wat er allemaal, óók voor een sobere huwelijksceremonie, geregeld moet worden…
Monique en ik
zijn bezig om te kijken hoe we de Draaikolk in de toekomst kunnen
blijven realiseren ondanks het feit dat we veel meer zullen gaan
genieten van ons ,,werkloos bestaan" en vaker in het buitenland
zullen vertoeven. Nee, we laten jullie echt niet in de steek,
maar misschien dat we wat minder vaak de Draaikolk van een nieuwe
editie zullen voorzien. Ook is het mogelijk dat verschillende
pagina's regelmatig worden geactualiseerd zonder vaste tijden
aan te houden. Het zou betekenen dat jullie wat vaker moeten kijken
of er iets is veranderd, maar ja, je moet er zelf natuurlijk óók
wel iets voor doen…
Het is spijtig dat ons Gastenboek het alweer geruime tijd niet
doet. We weten ook niet wat er aan de hand is, want het bedrijf
dat dit gastenboek verzorgt is niet per e-mail bereikbaar. Ik
zal onderzoeken of er andere mogelijkheden zijn. Je kunt natuurlijk
altijd rechtstreeks naar mij mailen als je daar behoefte aan hebt.
En wie dat wil kan natuurlijk ook proberen een artikel voor de
Draaikolk te schrijven over een onderwerp waar andere lotgenoten
wellicht iets aan kunnen hebben. Het zou fijn zijn als nog meer
lotgenoten dat zouden doen, zodat nog meer dan nu de Draaikolk
een site wordt voor en dóór lotgenoten!
Monique start overigens in deze (dubbel-)editie zoals beloofd met haar nieuwe reeks ,,Dubbel-leven" nadat in december Blaka Rosoe werd afgesloten. Click er eens naar toe!
Rest mij nog jullie heel veel goede dingen op je pad te wensen. Blijf kijken en laat eens wat van je horen.
Bert Vos
Hoofdredacteur De Draaikolk
Op 26 april
1999 komt Eric Klaverweide, de man van Monique, op 44-jarige leeftijd
door een motorongeluk om het leven. Hoe zij dat eerste jaar daarna
heeft beleefd, is te lezen in de serie "Blaka Rosoe",
waarvan de laatste aflevering in de december-editie 2001 is verschenen
(te vinden in het archief).
In "Dubbel-leven" pakt Monique haar verhaal twee jaar
later weer op. Inmiddels heeft zij via "de Draaikolk"
haar tweede liefde ontmoet en zijn wij in februari 2002 getrouwd.
In deze tweede serie verhalen beschrijft zij - vanuit het nu en
deels door terug te blikken - hoe zij haar leven weer heeft opgepakt
en op welke wijze haar rouwproces hierin onverminderd een eigen
plek heeft behouden. Een verhaal over hoe geluk naast verdriet
kan bestaan. In de hoop dat het volgen van dit "dubbel-leven"
andere lotgenoten zal doen beseffen dat er na verlies nog een
toekomst mogelijk is. Dat je met een nieuwe partner/lotgenoot
- ondanks alle dubbele gevoelens - toch en misschien wel nóg
intenser van het leven kan gaan genieten. Een leven dat weliswaar
door het gemis nooit meer hetzelfde zal worden. Een leven dat
anders is, maar daarom zeker niet minder waardevol. (Bert Vos,
hoofdredacteur)
Dubbel-leven
(1) "Een afscheid voor
een nieuw begin"
Het formulier lag al
een paar weken oningevuld in de bureaulade. Zo nu en dan viel
mijn oog erop wanneer ik er iets uit moest pakken. Eigenlijk was
het niets voor mij om iets niet direct af te handelen. Temeer
omdat er bij mij geen enkele twijfel over bestond hóe ik
het zou invullen. Maar ik had nog even de tijd, dus .....
Na bijna twee jaar lief en vooral ook elkaars leed te hebben gedeeld,
gaan Bert en ik trouwen. Voor beiden is het de tweede keer. Wij
hebben onze partners ieder op geheel verschillende wijze verloren.
Janny overleed vier jaar geleden na een jarenlange strijd aan
borstkanker. Eric verongelukte bijna drie jaar geleden op de motor.
Het overkwam ons ook op verschillende momenten: Bert in de herfst
en ik in de zomer van mijn leven. Maar allebei kunnen we terugzien
op een gelukkig huwelijk met onze jeugdliefdes. En misschien is
het juist wel dáárom dat wij nu opnieuw, met volle
overtuiging, ervoor kiezen om onze tweede liefde óók
te bezegelen met een huwelijk.
Op het fundament van ons verleden
Onze liefde
rust op het fundament dat is gelegd door onze overleden partners.
Onze huwelijken zijn immers niet geëindigd door een echtscheiding,
maar door de dood. En juist omdát het is geëindigd
met liefdevolle gevoelens voor de overleden partner, is ons hart,
denk ik, voor liefde open blijven staan. Janny en Eric zijn aan
de ene kant onvergelijkbaar, maar aan de andere kant zijn er ook
weer punten van herkenning. Hoe het ook zij: de ene partner is
niet "beter" of "minder" dan de ander. Het
is anders, maar niet minder waardevol...
Onze overleden partners maken nog steeds deel uit van ons leven
en dat lijkt mij ook de enige mogelijkheid om onze relatie te
doen slagen. Naast het opbouwen van een nieuwe toekomst samen
blijft er voldoende ruimte over voor het verwerken van ons verdriet.
Maar wat is er heerlijker dan je te kunnen laten troosten door
iemand die hetzelfde heeft meegemaakt. Die weet wat je voelt en
aan wie je niets hoeft uit te leggen. Je verdriet kunnen delen
met iemand van wie je houd. Een beter vooruitzicht om weer vanuit
het dal omhoog te willen klimmen is er toch niet? Hoe dubbel,
maar wat mooi dat dit kan!
De afgelopen jaren heb ik mij altijd "getrouwd" gevoeld. Eric's achternaam en onze trouwring ben ik als vanzelfsprekend blijven dragen. Het hoorde bij de man van wie ik hou. Het was het enige wat ik, naast mijn herinneringen, gevoelsmatig nog van hem had. Woest werd ik dan ook toen instanties mij na zijn overlijden heel eigengereid begonnen aan te schrijven met mijn meisjesnaam. Dit liet ik mij niet óók nog eens afpakken! Ook herinner ik mij nog het moment dat ik bij het invullen van een van de vele formulieren in de beginperiode naarstig op zoek was naar het juiste vakje om mijn burgerlijke staat op aan te kruisen en ik hierbij voor het eerst tot het besef kwam dat ik mijzelf vanaf nu als "ongehuwd" moest gaan bestempelen...
Afscheid...
En nu sta ik aan de vooravond van mijn huwelijk met een man van wie ik óók zielsveel hou en sta ik voor de keuze welke naam ik vanaf nu zal gaan gebruiken. Deze keuze is betrekkelijk want de achternaam van Eric kan ik sowieso niet langer dragen. Natuurlijk kan ik ook kiezen voor mijn meisjesnaam. Mocht ik in de toekomst opnieuw weduwe worden, dan hoef ik in dat geval mijn naam niet meer opnieuw te wijzigen... Maar, dit is het nú en ik wil er naar de buitenwereld toe geen twijfel over laten bestaan dat Bert en ik een paar zijn. Het gebruiken van twee verschillende namen schept dan alleen maar verwarring en ik ben het uitleggen sowieso eigenlijk wel zat. Ik ben er trots op om straks Bert's vrouw te zijn. Zijn naam hoort bij hem en dus ook bij mij. Het formulier is inmiddels aldus door mij ingevuld en bij onze ondertrouw aan de ambtenaar van de burgerlijke stand overhandigd.
Om een nieuw begin te kunnen maken, moet ik dus - onontkoombaar - tevens afscheid nemen van de naam Klaverweide die ik 19 jaar eveneens vol trots heb gedragen. Maar ook dit is weer dubbel, want hiermee heb ik niet alleen iets kostbaar verloren, maar ook iets kostbaars gewonnen...
Monique Vos - februari 2002
Een gekke dip
De laatste tijd word
ik geplaagd door een wat gekke dip: ik weet geen enkel onderwerp
te bedenken voor de Draaikolk. Met andere woorden: ik zou op dit
moment echt niet weten waarom ik of waarover ik inzake rouwverwerking
zou moeten schrijven. Ach, hoor ik lotgenoten mompelen die de
Draaikolk vaker bezoeken, geen wonder toch! Die man gaat trouwen,
is gelukkig en heeft geen verdriet, tenminste: nu even niet.
Zo zou het kunnen zijn, maar gek genoeg heb ik de laatste weken
heel regelmatig wat ik noem: ,,verdrietaanvallen". Dat zijn
van die golven verdriet die zo maar ,,eventjes" langskomen
zonder ogenschijnlijke oorzaak. Vaak zijn ze ook weer snel voorbij,
maar ik krijg ze op de gekste momenten. Gisteren nog, toen ik
samen met Monique in de metro zat, feestelijk op weg naar het
theater voor een voorstelling van Brigitte Kaandorp. Niet echt
een moment om verdrietig te zijn, maar toch…
Monique weet vaak feilloos het antwoord te vinden en natuurlijk
ook nu. Want ik was het ,,even vergeten", de sterfdag van
Janny die er aan zat te komen. En als ik dat tot me door laat
dringen, dan besef ik ineens weer dat je nog zo gelukkig kunt
zijn of kunt voelen, maar dat je geest zich niet altijd laat dwingen
om onvoorwaardelijk aan dat ,,gelukkig zijn" mee te doen.
Ik vergelijk het maar met een computer waar twee aan elkaar tegengestelde
programma's tegelijk kunnen draaien.
Geluk ligt vlak naast verdriet, zo is mijn ervaring. De uitdrukking
,,Jantje huilt en Jantje lacht" zegt het eigenlijk al. Op
het ene moment lach je uitbundig om even later de tranen over
je wangen te voelen biggelen. Ik ken lotgenoten die dat heel sterk
hebben. En het is een gekke gewaarwording als je het toevallig
ziet gebeuren en er geen verklaring voor weet. Want er gebeurde
op dat moment immers niets waardoor je zou kunnen gaan huilen?
En weer is alles dus dubbel. Zoals mijn hele leven sinds Janny's overlijden al jarenlang dubbel is. Terwijl ik met plezier bezig ben met het ontwerpen van de trouwkaart voel ik zomaar een traan omdat ik heel even aan de eerste trouwkaart dacht. En die dubbele gevoelens zijn de laatste maanden steeds aanwezig, zijn sterker geworden. Het is alsof je alles nog een keer weer meemaakt, maar dan sterk uitvergroot.
En nu dus die gekke dip met verdrietaanvallen en geen onderwerp om over te schrijven. Een ,,writers block" noemen schrijvers en journalisten dat en doen er dan goed aan om een weekje of wat vakantie te nemen. Maar die heb ik pas gehad, dus dáár kan het niet aan liggen. ,,Luister naar je gevoel!" hebben we dit jaar als uitgangspunt voor De Draaikolk genomen en dus zal ik daar ook zelf naar moeten luisteren. En mijn gevoel zegt me nu dat ik het gewoon maar moet laten gebeuren. Want ook het verdriet om wat was gaat weer voorbij om plaats te maken voor een gevoel van euforie om wat komt. Ik huil en ik lach. En ik voel me op zo'n moment dus net die computer die twee programma's tegelijk draait. Met het toetsenbord even uitgeschakeld, dat wel...
Bert
Zou het dan toch......?
Op een eiland in de Atlantische Oceaan zitten Bert en ik 's avonds aan tafel om te gaan dineren. We zijn dit keer binnen gaan zitten, omdat het net iets te fris is voor het buitenterras van het restaurant. Voor het eerst brengen we samen Kerst en Oud en Nieuw ver weg van huis door. Wat vorig jaar niet gelukt is doen we nu: de beladen "feestdagen" doorbrengen in een andere, onbekende omgeving.
Onbehagen
We zijn geanimeerd
in gesprek, in afwachting van ons voorgerecht, wanneer ik mijn
aandacht voel verslappen. Mijn ogen doorzoeken vergeefs de ruimte.
Waarom voel ik mij ineens zo triest worden? Ja hoor, natuurlijk
is muziek weer de boosdoener. In tegenstelling tot gisteren wordt
er vanavond geen Julio Iglesias maar verstaanbaar Engelstalig
repertoire gedraaid en vrij opdringerig naar mijn gevoel. Aangezien
ik (nog steeds) overgevoelig ben voor muziek, met name voor teksten,
doe ik mijn best om het te negeren.
Maar naarmate de minuten verstrijken, neemt mijn onbehagen toe.
Ik kan mij nauwelijks concentreren op Bert's gebabbel. "Let
nou maar niet op die muziek Monique", spreek ik mezelf vermanend
toe. Maar waarom houdt dit gevoel dan toch zo aan?
En dan dringt
het ineens tot mij door dat er muziek van Eric's crematie wordt
gedraaid. Niet slechts één nummer, want dat heb
ik wel eerder meegemaakt. Nee, in een tijdsbestek van drie kwartier
hoor ik vier (!) nummers die ik toen met zoveel pijn in mijn hart
heb uitgekozen. Onbewust heeft dit bij mij associaties opgeroepen
met die ene dag in april 1999…
Bert heeft inmiddels gemerkt dat mijn stemming is omgeslagen en
ik leg het hem, wat ongelovig, half lacherig, uit. Ik weet niet
wat ik hier van moet denken. Hoe kan dit nou? Vier nummers, bijna
achter elkaar afgespeeld! En het zijn niet eens hedendaagse nummers.
Teken van nabijheid?
Een rationele
verklaring blijft natuurlijk uit. Maar blijkbaar is het niet mogelijk
om jezelf - al is het maar tijdelijk - te distantiëren van
je gevoelens die onderhuids gewoon met je meereizen. Ook al doe
je nog zo je best om hiervan (letterlijk) afstand te nemen, gevoelens
van melancholie zijn niet aan grenzen gebonden. Kan er zoveel
toeval bestaan of is dit misschien een boodschap, een teken van
nabijheid?
Zou het dan toch...?
Ja, ik hou het maar op het laatste, want die gedachte troost me.
Monique Vos - december 2001
Rouwen en trouwen, en daarna…?
Toen Monique en ik besloten om na twee jaar samen te hebben geleefd te gaan trouwen, wisten we dat dit wellicht hele gemengde reacties op zou kunnen leveren. Misschien dat sommige familieleden hun wenkbrauwen zouden fronsen, terwijl anderen juist heel verheugd en blij zouden zijn voor ons. Eigenlijk wist ik bij voorbaat wel welke reacties we zouden kunnen verwachten. Niets is immers zo voorspelbaar als de mens… We zijn daarin dan ook niet echt teleurgesteld (...)
Er zijn mensen die ons met een glimlach feliciteren en er meteen, bijna zonder pauze, aan toevoegen dat het toch wel fijn moet zijn om nu geen verdriet meer te hebben. We kijken ze dan vol onbegrip aan en vertellen ze dat juist dát een misverstand is. Want ik denk dat als iets emoties oproept het wel een huwelijk is en een tweede huwelijk nadat beide partners zijn overleden gaat, zeker wat ons betreft, dan dubbel op. Het begrip ,,,dubbel" kun je eigenlijk overal op van toepassing verklaren. Dubbele gevoelens: geluk naast verdriet. Bij elke handeling die je doet krijg je het verleden over je heen. Melancholie, soms verdrietige déjà vú gevoelens. Steeds maar weer duiken ze op: de formulieren die je in moet vullen. Met steeds maar weer de namen van de overleden partners. En, wat Monique betreft: haar onontkomenlijke naamsverandering? Elke vraag roept weer bakken vol emoties op met nieuwe vragen.
Is het dan niet fijn?
Natuurlijk is het ontzettend fijn om opnieuw verder te kunnen gaan met een partner waar je alles mee kunt en ook onvoorwaardelijk mee wilt delen. Natuurlijk is het ondanks onze verdrietige momenten een feest, maar dat was het de afgelopen twee jaar natuurlijk óók al. Wat ik alleen maar wil zeggen is eigenlijk dat, ook al vind je een nieuwe partner en ook al voel je je op zo'n moment in de zevende hemel, het verdriet om wat ooit was zal nooit helemaal verdwijnen. Dat zou ook niet kunnen. Omdat je van je overleden partner hield, zoals je (anders misschien, maar als het goed is net zo onvoorwaardelijk) van je nieuwe partner houdt. Monique en ik omschrijven ons leven dan ook als een leven ,,samen met ons vieren". Zo voelen we dat. Al jaren.
Ik moest daar
aan denken toen ik in de afgelopen periode van verschillende lotgenoten
een mailtje kreeg met de mededeling dat ook zij een nieuwe partner
hadden gevonden en ,,dat zij dus uit de Mailbox geschrapt wilden
worden omdat die vermelding natuurlijk volstrekt overbodig is
geworden". Wij en de Draaikolk werden bedankt voor de bewezen
diensten maar ze hadden ons nu niet meer nodig.
Het is natuurlijk fijn om te horen dat wij niet alleen staan in
ons nieuwe geluk, maar als ik die mailtjes zo lees dan heb ik
toch mijn twijfels. Want als het inderdaad zo zou zijn dat de
Draaikolk overbodig zou zijn geworden, waarom zijn Monique en
ik dan verder gegaan met de Draaikolk? Alleen maar omdat we iets
te doen wilden hebben? Lijkt me een wat al te mager argument.
Zou het misschien kunnen zijn omdat we allebei denken dat we onze
lotgenoten (al dan niet met nieuwe partner) via de Draaikolk met
raad en daad terzijde kunnen blijven staan? Dat we daarom ook
in de Mailbox zijn blijven staan, zij het met de vermelding dat
we een nieuwe relatie hebben?
Dat is inderdaad het juiste antwoord. Want ook al ben je weer met z'n tweeën, het verdriet blijft. Misschien een tikkeltje verzacht, maar het is niet zo maar weg. De Draaikolk blijft voor ons toch onveranderd een fijne manier om onze gevoelens met jullie te delen. En bovendien kunnen we lotgenoten helpen die hetzelfde als ons overkomt en misschien, net als wij in de beginperiode, vol met vragen en twijfels zitten. Het zou daarom misschien ook fijn zijn als lotgenoten die een nieuwe partner hebben gekregen ons via de Draaikolk vertellen over hun ervaringen. Daarom was ik ook zo verbaasd over die zin: ,,De Draaikolk hebben we nu natuurlijk niet meer nodig". Natuurlijk kun je best zonder de Draaikolk, daar gaat het niet om. Maar ik denk wél dat het een vergissing is te denken dat, nu je een nieuwe partner hebt, alle verdriet nu zo maar ineens voorbij is, je helemaal onbevangen met een schone lei kunt beginnen en al jouw herinneringen aan de periode die achter je ligt zo maar zijn verdwenen. Opgeborgen in speciale hokjes in jouw geest. Die gedachte is dus volstrekt onrealistisch, vind ik. Ik weet namelijk wel beter.
Monique en ik weten óók dat het feit dat je een nieuwe relatie hebt natuurlijk ontzettend fijn is, maar dat het ook weer tal van nieuwe ,,gevoeligheden" oplevert. Lotgenoten die hetzelfde is overkomen zullen dat volmondig kunnen beamen. Rouwen en daarna weer trouwen is namelijk helemaal niet zo simpel als het lijkt. En daarom zullen wij in de komende edities van de Draaikolk ook dáár aandacht aan besteden. Aan alle aspecten. En ik hoop van harte dat er veel lotgenoten zijn die ook over hún ervaring willen vertellen. Voor al die andere lotgenoten die nog niet zo ver zijn maar misschien ,,zo maar" op een mooie dag ,,het gewoon laten gebeuren" zoals wij dat hebben gedaan.
Bert Vos
Rijp voor de prullenbak: Het wondermiddel van een pummel
Soms krijg ik als hoofdredacteur van De Draaikolk de meest opmerkelijke mailtjes toegezonden, afkomstig van allerlei vreemde vogels die, al dan niet door commerciële motieven gedreven, ons willen helpen bij het oplossen van ons verdriet. Zo ook die ene briefschrijver uit Amsterdam die me al enige tijd bestookt met brieven onder de pakkende kop ,,Mijn ervaring". En wat is die ervaring? Tja, eigenlijk heel erg simpel. Op een goeie dag kwam hij in contact met een ,,therapeut" die een geheel nieuwe methode had ontdekt om mensen met verlieservaring van hun verdriet af te helpen. ,,Moderne verlies verwerking" noemde hij dat. Uit de USA, nou dan weet je het wel. Altijd goed…
,,Na een paar uur behandeling sta ik weer buiten op straat. De bomen zijn weer groen de lucht is weer blauw en kan de draad van het leven weer opnemen daar waar ik het losliet vijf jaar geleden. De dichtgespijkerde kinderkamer werd opgebroken en alles zonder pijn weggegeven. Een nieuw huis en bedrijf, weer energie over voor voetbal, toneel, reizen en nieuwe vrienden. De wereld ligt weer open. De zaken gaan goed en plezier is weer volop aanwezig. Bevrijd van de hindernissen die mij weerhielden me gelukkig en goed te voelen waren weg."
Tja, als ik dit wat kreupel Nederlands zo lees, dan denk ik dat het inderdaad een wonderbaarlijke therapie is. Daar moet toch brood in zitten. Goud. Waarom heb ik er eigenlijk nog nooit van gehoord?
Dan lees ik verder en komt de aap uit de mouw: ,,Jee, wat is dat voor spul die "Moderne verlies verwerking". Dat wil ik ook wel eens leren om anderen dezelfde resultaten te laten beleven. Enige tijd doe ik dit nu en heb mensen een nieuw leven kunnen geven en wil dat met nog meer doen. Men hoeft geen levenslang te hebben na een verlies we verdienen het niet" Gevolgd door naam, volledig adres, telefoonnummer en e-mailadres.
Deze meneer, Pum is z'n voornaam, wil mensen dus aan zijn therapie hebben. Daarom schreef hij mij een nogal onpersoonlijk huilverhaal vol cliché's om tenslotte te vertellen dat hij het wondermiddel bezat om rouwenden binnen een paar uur behandeling weer volop te kunnen laten genieten van het leven. Zijn verhaal gaat over het verlies van een kind en over zijn vrouw die het niet meer kon trekken en in een inrichting of zo terechtkomt. ,,Vrouw stort in, dus maar alleen verder". Over die vrouw heeft hij het aan het slot van zijn verhaal gemakshalve maar even helemaal niet meer. Is die óók genezen van háár verdriet over haar verloren kind en wel erg egoïstische man? We zullen het niet weten en eigenlijk wil ik het ook niet weten.
Toen ik dit allemaal las en nog eens las, werd ik ontzettend boos op deze walgelijke pummel die de gore moed heeft om misbruik te maken van het verdriet van anderen door op zo'n gemene manier zijn twee uur's wondermiddel aan te prijzen. Mocht je zo'n geestvervuilende mail in jouw mailbox krijgen, verwijder hem dan meteen, de prullenbak in met die rotzooi! En eigenlijk zou je dit zelfs een prullenbak niet aan mogen doen…
Bert Vos
Reacties op de brief van de maand december 2001: ,,Spoor ik eigenlijk wel?" van Nell van Bruggen
Doorgaan met werken (of niet) na het overlijden van je partner (3)
Nell van Bruggen stuurde enkele maanden geleden een uitgebreide reactie op ons artikel (geplaatst in de december-editie) en naar aanleiding van jullie reacties over werken na het overlijden van je partner. Ook hier werd weer op gereageerd en deze reacties plaats ik op deze pagina. Wie er nog meer over wil zeggen: schrijf over jouw ervaringen! Ons e-mailadres: elvo@planet.nl
Bert
Beste Bert
en Monique,
Heel graag wil ik reageren op het verhaal van Nell van Bruggen.
Ook ik heb vaak gedacht of het wel "normaal" was dat
ik gelijk na de begrafenis van mijn man weer ging werken.
Kreeg van verschillende kanten goedbedoelde adviezen. Dat ik toch
eigenlijk eerst een tijdje thuis moest blijven om dingen te verwerken,
zaken op een rijtje moest zetten....etc.
Mijn man is plotseling gestorven. In Oostenrijk tijdens het skiën
heeft hij een hartstilstand gekregen.
Wat er op zo'n moment door je heen gaat hoef ik jullie niet uit
te leggen........
Gelukkig waren we daar met een hele groep lieve mensen, waar ik
heel veel steun van heb gekregen.
Maar er moest natuurlijk wel gelijk van alles worden geregeld.
Ik weet nog dat ik toen gelijk een soort "adrenalinestoot"
kreeg. Kan het niet anders omschrijven. Ik wilde bij alles worden
betrokken. Wilde niets "uit handen geven", zat er bij
wijze van spreken met mijn neus boven op. Met steeds in mijn achterhoofd
de gedachte dat hij dingen zo of zo graag geregeld had willen
hebben.
Ook toen ik de dag erna thuis kwam, voelde ik me geroepen om iedereen
op te vangen.
Voelde me heel sterk, maar hield er wel rekening mee dat de klap
nog wel zou komen.
Maar dat zouden we dan wel zien. Ik ging er niet op zitten wachten.....er
moest immers zoveel gedaan worden.
Mijn man is op dinsdag begraven en ik wilde heel graag die maandag
daarop weer gaan werken.
Net als Nell wilde ik absoluut niet thuis blijven, de muren zouden
op me af vliegen.
Vrijdagmiddag na de begrafenis ben ik even naar kantoor gegaan
om thee te drinken....De gedachte daarachter was dat ik mijn collega's
zo de gelegenheid kon geven om even rustig met me te praten.
Was me er heel erg van bewust dat ik de enige van de afdeling
was die ooit zoiets ergs had meegemaakt.
Ik had zoiets van: "Ik moet er zelf over beginnen, want misschien
durven zij niet, weten ze niet hoe er mee om te gaan..."
Door zelf die stap te zetten, was er voor ons allemaal al een
hele drempel weggenomen.
We spraken af dat ik dus die maandag erop daadwerkelijk zou beginnen.
Als het niet zou gaan, dan kon ik zo weer naar huis.
Ik weet nog dat ik die maandag het kantoor binnenstapte.......de
eerste confrontatie van velen die nog zouden volgen.
Daar was het leven "gewoon" doorgegaan, terwijl ik dacht
dat voor iedereen de tijd stil stond !
Ik ben begonnen met het werk dat op mij had liggen wachten. Op
de automatische piloot, dat wel.
Dat heeft zeker nog weken zo geduurd, maar ik was zo blij met
het beetje afleiding dat ik hiermee had.
Even verplicht om jezelf met iets anders bezig te houden. Onbelangrijke
dingen in mijn ogen toentertijd, weet nog dat ik wel eens kwaad
werd als mensen zich druk maakten om cijfertjes die op een verkeerde
rekening waren geboekt..
Tegen de tijd dat ik weer naar huis "moest" kreeg ik
het al benauwd. Weer naar dat lege huis......
Maar gelukkig, de volgende dag "mocht" ik weer...
Van lieverlee merkte ik dat ik langzaam maar zeker weer meedraaide
met het geheel.
Ik moest uit bed, de kinderen verzorgen en naar school brengen,
en zorgen dat ik om half negen in de auto zat om op tijd te komen.
Het bracht regelmaat in mijn leven wat compleet op zijn kop was
gezet.
Achteraf kan ik zeggen dat mijn werk mijn redding is geweest.
Ik zou het alleen thuis zitten niet uitgehouden hebben.
Dat merkte ik op de dagen dat ik vrij was. Liep dan een beetje
heen en weer, zat te lang in een stoel voor me uit te staren,
er kwam niets uit mijn handen. Ook dat heb ik laten gebeuren,
dus van vluchten was geen sprake vond ik als ik ging werken.
Ik werk nog steeds met veel plezier. Het leven is doorgegaan,
en voor mij was mijn werk de manier op de draad weer op te pakken.
Hoe kort dat ook was na zijn overlijden, het is voor mij de goede
manier gebleken.
Iedereen rouwt, verwerkt dingen op zijn eigen wijze.
Naar adviezen kun je alleen maar luisteren, misschien iets van
meenemen of juist naast je neer leggen.
Het belangrijkste is dat je naar je eigen gevoel luistert.
Wat mensen er ook van zeggen........trek je eigen plan !
Liefs,
Leonie Groenewoud, e-mailadres: hangro@wxs.nl
Dag Bert,
Het is geweldig dat deze site er is. Ik heb er al veel op rondgekeken.
Nu wil ik graag reageren op de brief van de maand. Echter weet
ik niet hoe ik het best de reactie kan versturen. De Draaikolk
heeft geen e-mail adres, zover ik kon vinden, en het zal wel niet
de bedoeling zijn dat jij alles via jou mail binnenkrijgt. Dat
wat je bij de algemene informatie hebt geschreven, zegt me allemaal
niets. Kun je misschien even laten weten hoe ik dat moet doen?
Dank je, Ria van den Bogaart
(ik heb Ria inmiddels een mailtje gestuurd met de nodige aanwijzingen en kreeg onderstaande bijdrage van haar, die ik graag doorgeef -Bert)
De brief
van de maand heeft mij gerustgesteld. Het is beslist niet zo dat
ik zo ongevoelig ben. Maar ik heb nu, ruim 3 jaar na het overlijden
van Frits mijn leven weer aardig op poten.
Het begon ruim 6 jaar geleden. Longkanker. Velen van jullie weten
hoe die diagnose de wereld onder je voeten wegslaat. Hoe is het
mogelijk, iemand die zo'n levenskunstenaar is, zo optimistisch.
Na een zeer ingrijpende operatie herstelde hij weer zeer voorspoedig,
maar de kans dat het weer terug zou komen, was aanwezig volgens
de artsen. We hebben ervoor gekozen te gaan leven alsof alles
helemaal in orde was. Twee jaar is ons geschonken. Vreselijk mooie
jaren die me zeer dierbaar zijn, waarin we die schaduw probeerden
te negeren. Daarna een vreselijk jaar, een afschuwelijke strijd
die hij uiteindelijk heeft verloren. In dat jaar heeft onze oudste
dochter ook nog een zwaar ongeluk gehad en een tijdje waren ze
allebei thuis. Het is een jaar geweest waarin ook ik ben blijven
werken (20 uur per week) en op en neer pendelde van mijn werk
naar mijn dochter in het ziekenhuis en mijn man die thuis aan
zijn stoel gekluisterd was. Je wordt geleefd. Frits is altijd
optimistisch gebleven en tot het laatst hadden we met familie,
vrienden en collega's gezellige avonden, hoeveel pijn hij ook
had. Hij verstond de kunst om diegenen die kwamen een hart onder
de riem te steken. De laatste drie maanden ben ik thuis gebleven
om fulltime voor hem te zorgen. Mijn baas gaf me deze mogelijkheid,
zonder daarvoor iets in te laten leveren. Mijn collega's hebben
regelmatig overgewerkt om ook mijn werk af te krijgen. Wat ben
ik daarin een rijk mens, dat besef ik terdege. Ik ben ook weer
heel snel aan het werk gegaan. Thuis kreeg ik het dak op mijn
hoofd. Daar voelde ik me wegzakken in een totale onverschilligheid.
In het begin heb ik de nodige moeite gehad weer geconcentreerd
te werken en niet zo'n vreselijke fouten in mijn werk te maken.
Maar weer kreeg ik die ruimte. Dan staat de vakantie voor de deur.
3 weken thuis zijn. Nee dus. Ik heb geboekt voor een trektocht
door Ierland. Met een conditie die nog ver beneden peil was, waren
het toch heel zware wandelingen. Maar het heeft me goed gedaan.
Er was ook een lotgenoot bij, we konden goed met elkaar praten,
dat kan ik niet met iedereen, ook al is het een lotgenoot. In
die vakantie heb ik me voor het eerst weer een moment onbezorgd
gevoeld. Dat moment kan ik me nu nog letterlijk voor de geest
halen. Moe, maar ontspannen en even niet die onrust en angst die
mijn leven beheerste. Ook heb ik weer leren lachen, waarover ik
me verbaasde dat ik dat nog kon, me zelfs schuldig voelde. Ik
heb ook geleerd niet meer om te kijken tijdens het wandelen. Het
voelde alsof Frits een pas achter me meewandelde. Maar het was
beter dat te voelen dan te zien dat hij er niet was. Met enkele
van die reisgenoten ga ik nog regelmatig een weekend wandelen.
Ze behoren nu tot mijn beste vrienden. Later heb ik toch weer
een forse inzinking gehad, dreigde in een flinke depressie te
raken, maar gesprekken met een maatschappelijk werkster, die ik
via de huisarts aangevraagd had, hielpen me weer op pad. Zo langzaamaan
vecht ik een weg terug. Nu ben ik zover dat ik het gevoel heb
dat het verlies en het verdriet niet meer zo schrijnend zijn,
maar dat de herinneringen aan die warme liefde die wij kenden,
een goede fundering zijn om mijn leven alleen weer op te bouwen.
Verdriet ben ik nooit uit de weg gegaan, maar ik laat het uitrazen,
ook nu nog. Of er nog eens een nieuw relatie zal zijn, kan niemand
weten, ik ben voorbij het punt dat ik daar absoluut niet in geloofde.
Maar het is voor mij geen voorwaarde voor een goede toekomst.
Zoals Frits een van de laatste nachten tegen me zei: Meiske, je
komt er wel.
Ria van den
Bogaart, e-mailadres: m.vandenbogaart@chello.nl
Ruggesteuntjes (4) Wijsheden, gedachten en uitspraken, kort en goed voor een steuntje in de rug, verzameld door Monique Vos
Gedichten van Bert Vos Ring
Ingezonden bijdragen door lotgenoten
Beste Bert
Ik hoop dat jullie een fijne vakantie hebben gehad. Nadat ik in oktober heb geschreven over de feestdagen die gingen komen, wil ik toch even kwijt dat het, ondanks het feit dat het gezellig ging met mijn kinderen en de 4 kleinkinderen, heel zwaar was. Op Jan's verjaardag zijn wij gegaan (21 dec.) en toen was het al heel raar. Jij antwoordde mij dat ik gerust kon reageren, maar ik weet niet goed hoe, want het was de sterfdag en eerste kerstdag. Het was bij elkaar te veel. Iedereen steunde mij en toch was ik erg alleen. Terwijl ik het hele jaar door me sterk heb gevoeld. Toen ik thuis kwam lag er veel post en zat er ook een gedicht bij die een mevrouw waar ik mee naar de rouwverwerking ben gegaan, me heeft gegeven. Ik schrijf het hier op.Ik weet niet wie het heeft geschreven, maar ik vind het mooi:
Hartelijke groeten van Anny Thielen, e-mailadres: a_thielen@hetnet.nl
Geachte redactie,
Ca. 15 maanden
geleden is mijn vrouw zeer plotseling op jonge leeftijd overleden.
Naar aanleiding daarvan bezoek ik regelmatig de website ,,Ouder
Alleen (alleen over)'' en plaats ik regelmatig gedichten daar.
In de afgelopen periode heb ik namelijk tientallen gedichten geschreven.
Tot mijn verbazing vonden zeer veel lotgenoten steun bij mijn
gedichten en één van de lezeressen attendeerde mij
op deze site, naar aanleiding van onderstaand gedicht.
Misschien heeft u er iets aan en als u geïnteresseerd bent
in meer, dan verneem ik dat graag.
Met vriendelijke groeten, Gerard van Gemert, e-mailadres: g.gemert@wanadoo.nl
Lenie van der Velden (e-mailadres: jimi@wish.net ) stuurde onderstaand gedicht ter herinnering aan haar door een ongeluk overleden man Bert.
Bert en Monique,
In deze gedichten heb ik geprobeerd te verwoorden hoe ik me voel na twee jaar.
Bert en Monique
heel veel geluk en pluk iedere dag een bloem en maak er jullie
boeket van.
Maria Lippelt, e-mailadres: Maria.Lippelt@alg.vv.wau.nl
Beste redactie,
Via een kennis kreeg ik dit gedicht, dat voor mij erg veel steun geeft. Misschien dat anderen er ook iets aan hebben. Het is geschreven door Dietrich Bonhoeffer. Groetjes,
Elisa van Outheusden, e-mailadres: elisa.aarts@wish.nl
Lieve Monique en Bert,
Ik heb van een vriend iets heel moois gekregen, wat hij voor mij geschreven heeft nadat ik hem verteld had dat ik wel een maatje wil, maar verder niets, en dit wil ik jullie niet onthouden. Je mag het plaatsen in de Draaikolk als je wilt.
Groetjes
Adrie van Soldt, e-mailadres: adrie.van.soldt@12move.nl
Brief van de
maand: Met
het leven willen stoppen….
Van
Maus Sturmer kreeg ik in december onderstaande, toch wel opmerkelijke,
brief, waarin ze min of meer vertelt dat ze -wanneer dan ook -
een eind aan haar leven wil maken omdat ze het leven niet meer
ziet zitten. En ze stuurt o.m. een gedicht waarvan ze denkt dat
anderen daar hoop uit kunnen putten.
De reden waarom ik deze brief mét een gedicht van haar
plaats is, omdat ik me er van bewust ben dat er ongetwijfeld meer
mensen zijn geweest die met name in de donkere dagen rond Kerst
hun gevoel van totale eenzaamheid niet langer konden verdragen
en er misschien ook even aan hebben gedacht om er maar mee te
stoppen. Wat me wél verbaast is, dat Maus, zoals ze zelf
zegt, therapeute is. Zij zou dus als geen ander moeten weten dat
,,10% leven'' voldoende is om je ondanks alle ellende omhoog te
trekken uit de diepe dip om daarna toch maar weer ,,gewoon"
verder te gaan met ademhalen. Want het leven blijft, hoe dan ook,
heel veel waard om het te blijven leven. Denk ik. Wéét
ik.
Ik vraag me af hoe mijn lotgenoten hierover denken. Of ze wellicht
dezelfde gedachten hebben gehad als Maus. Wat heeft er dan voor
gezorgd dat je tóch voor het leven hebt gekozen? Ik ontvang
daarom graag reacties van lotgenoten die soortgelijke ervaringen
hebben (gehad), het er mee eens zijn of er gewoon anders over
denken. Wie wil reageren: schrijf me, elvo@planet.nl
Bert
Maus schrijft:
Heb vandaag van iemand waar ik mee schrijf over jullie pagina gehoord. Het punt is dat ik op dit moment voor de 2e keer op het kruispunt sta van leven en dood. Het is nog 10% leven wat me hier doet blijven omdat juist de feestdagen en de sterfdag van mijn man rond deze tijd liggen en ik het mijn kinderen heb beloofd deze juist nog met ze door te brengen. Het is ook geen medelijden waard, het is een vaststelling waar ik me goed bij voel en zeker niet negatief. Waar zelfs mijn kinderen en huisarts, mijn vrienden allemaal van op de hoogte zijn en wat zij respecteren en begrijpen. Dus ik vraag niet om aandacht van wie of wat dan ook.
Alles wat een mens op zijn bordje kan krijgen heb ik ondervonden vanaf mijn geboorte, bijna 60 jaar geleden. Er is niets waar ik niet over mee kan praten.Ik weet waar ik over praat, ben zelf therapeute en heb al heel wat gehoord in mijn praktijk. Ben ook niet van plan jullie daarmee lastig te vallen, dat helpt niemand. Maar God heeft de laatste maanden mijn krachten overschat en dieper dan nu kan ik niet gaan. De hel is altijd nog beter.
Ik schrijf gedichten en zou het wel fijn vinden als ze goed genoeg waren op jullie website geplaatst te worden, zodat ze anderen nog hoop kunnen geven. Er zijn er al een paar van geplaatst in tijdschriften. Waar ik zelf niet meer verder wil, is het misschien mogelijk met mijn gedichten anderen van dit te weerhouden, wat bij mij al vaststaat. Je mag behalve mijn naam, ook mijn adres en/of e-mail vermelden.
Met vriendelijke
groet,
Maus Sturmer, e-mailadres: maus-sturmer@planet.nl
Boekbespreking: "Een mens was je rijk"
prettig leesbaar als een brief aan een verre, maar toch ook weer nabije vriend
"Een mens was je rijk". Bij het verlies van een beminde - Hans Bouma, Uitgeverij Kok, Kampen 2001, ISBN 90 435 0410 6, 63 blz.
Met dit boekje wil de schrijver hen, die hun liefste mens verloren aan de dood, bijstaan in hun verdriet. Het kan gelezen worden als een brief van een verre en toch ook weer heel nabije vriend. Het bevat 61 korte teksten van proza en gedichten.
De dood van
een beminde is als een inbraak in het huis van je leven. Zoveel
van wat je vroeger met animo deed, heeft z'n glans verloren. Maar,
waarschuwt Bouma, duw je verdriet niet weg, want dan duw je jezelf
weg. In je verdriet ben je een heel oorspronkelijk en respectabel
mens. Een mens die leeft en lijdt tot het uiterste, tot het innigste.
Je verdriet geeft je een nieuwe waarde - een ongekende waardigheid.
Je hebt recht op je verdriet, maar het mag niet te lang duren.
Hoe allesomvattend je verdriet ook is, uiteindelijk ben jij toch
méér, aanzienlijk méér. In niets,
ook niet in het meest dramatische, hoef je blijvend op te gaan,
Dan ga je er ook in onder. Dan kost het je ook je persoonlijkheid.
Alles mag je ten slotte te boven komen. Uiteindelijk moet je zélf
weer de regie voeren. Regie betekent balans: niets of niemand
mag zó domineren, dat iets anders, of iemand anders, wordt
weggeduwd. Regie betekent, dat het verhaal, jouw unieke levensverhaal,
dóór moet gaan.
Liefde overwint zelfs de dood. Wat zich tussen jou en die ander afspeelde, lijkt voorbij te zijn. Liefde is echter onvergankelijk. Het is niet meer weg te denken, ook niet weg te sterven. Met die zo beminde ander viel er zeer veel weg, maar de essentie - jullie innige tweezaamheid - blijft eeuwig van kracht. Misschien dat je gemis nog zó hevig is dat deze wijsheid niet of nauwelijks tot je doordringt. Zoals bij iedere wijsheid moet je ook aan deze wijsheid echt tóé zijn. Want het is een groeiproces. Het is een inzicht vol uitzicht.
Voor jou is
het misschien nog maar zo kort geleden, je zit nog midden in je
verdriet. Dat bepaalt nu je zienswijze. Maar er komt een moment
dat de mist optrekt. Nu mis je het overzicht, maar je zúlt
weer oog krijgen voor alle aspecten, voor de zo gevarieerde rijkdom
van het landschap dat je leven is.
Ook al kunt je je het misschien nog niet voorstellen, tóch
blijf je in aanmerking komen voor geluk. Ander geluk. Niettemin:
geluk, hoogwaardig geluk. Want geluk kan zich in tal van gestalten
aandienen. Hoe ongelukkig je nu ook bent, hoeveel er ook werd
weggeslagen, er blíjft voor jou een mogelijkheid, een lichtende
horizon van geluk.
Een prettig leesbaar boekje. Niet te zwaar, maar ook zeker niet te licht. Hoewel geschreven door een niet-lotgenoot (?), de schrijver heeft zich goed kunnen inleven in de gevoelens van nabestaanden en deze vervolgens met warmte en vol mededogen onder woorden gebracht.
Monique Vos
Terug naar de Draaikolk, webplek voor mensen
die hun partner hebben verloren